Quốc Tuấn, NSND Bùi Bài Bình và cố NSƯT Văn Hiệp đều từng khắc vào ký ức nhiều thế hệ khán giả bằng hình tượng trưởng thôn — nhưng cuộc đời mỗi người lại rẽ theo hướng hoàn toàn khác biệt.
- Cháy bãi đỗ xe lúc rạng sáng, nhiều ô tô bị thiêu rụi ở Nha Trang
- San hô Hòn Chồng bị phá trong khi kế hoạch phục hồi vẫn đang thực thi
- Kim cương mất vị thế tích lũy tài sản khi thị trường toàn cầu rơi vào khủng hoảng
Cả ba nghệ sĩ đều đạt đến mức độ nhận diện hiếm có: chỉ cần nhắc đến “trưởng thôn Kiên”, “trưởng thôn Khuếnh” hay câu thoại “xét một cách toàn diện”, khán giả lập tức hình dung ra khuôn mặt của từng người. Điều đó xảy ra không phải do may mắn, mà vì cả ba đã đặt vào những vai diễn tưởng chừng bình dị ấy một sự quan sát đời sống thực sự nghiêm túc.
Nghệ sĩ Quốc Tuấn (sinh năm 1961) bước vào vai trưởng thôn Kiên trong Người thổi tù và hàng tổng năm 2001 mà không cần ngoại hình nổi bật. Đạo diễn Phi Tiến Sơn dựng lại bức tranh nông thôn Bắc Bộ thời kỳ đổi mới với những câu chuyện gần gũi, và nhân vật Kiên — thật thà, vụng về, đôi lúc láu lỉnh nhưng luôn hết lòng vì làng — trở thành linh hồn của tác phẩm.
Hơn hai thập kỷ sau, nhiều người vẫn gọi anh là “trưởng thôn quốc dân”. Quốc Tuấn lý giải sức sống đó đến từ kịch bản chân thực, nơi mỗi nhân vật mang hơi thở của đời sống thật và khiến khán giả thấy chính mình trong đó.
Phía sau thành công đó là những năm dài anh gần như rời khỏi màn ảnh. Con trai anh — Bôm — mắc hội chứng Apert, một bệnh hiếm gặp trên thế giới, và Quốc Tuấn chọn đồng hành cùng con thay vì tiếp tục sự nghiệp. Năm 2021, anh nghỉ hưu sau 19 năm gắn bó với Hãng phim truyện Việt Nam.
Năm nay ở tuổi 65, anh trở lại với hai dự án điện ảnh Mùi phở và Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng. Chia sẻ với phóng viên Dân trí, anh nói: “Với tôi, chỉ có thể nói là thanh thản hơn một chút. Công việc đã trở lại, tôi được làm đúng nghề, đúng sở trường và chọn được những vai diễn mình thấy hay.”
Song anh cũng nói rõ: “Bôm vẫn là mối quan tâm lớn nhất. Con đã đỗ đại học, song sức khỏe còn nhiều vấn đề phải tiếp tục theo dõi. Chỉ khi nào việc học và sức khỏe của con thực sự ổn định, gần như một người bình thường, tôi mới có thể an tâm trọn vẹn.” Quốc Tuấn cũng từ chối nhiều lời đề nghị xây dựng trang cá nhân để khai thác thương mại — với anh, sự bình yên trong đời sống cá nhân đôi khi quan trọng không kém ánh đèn sân khấu.
Trong khi đó, NSND Bùi Bài Bình (sinh năm 1956) chọn một hướng đi hoàn toàn ngược lại về tính cách nhân vật. Vai trưởng thôn Khuếnh trong Gió làng Kình (2008) là một kẻ tham lam, cơ hội, đầy mưu mô — và khán giả “ghét cay ghét đắng” ông đến mức một người bạn sau khi xem phim đã thẳng thắn gọi ông là “khốn nạn quá”. Với Bùi Bài Bình, đó là lời khen cho sự thành công của vai diễn.
Diễn xuất của ông chân thực đến mức nhiều cán bộ địa phương phàn nàn rằng nhân vật làm méo mó hình ảnh lãnh đạo cơ sở — trong khi nhiều người dân lại nhận xét những gì phim phản ánh còn nhẹ hơn thực tế. Để đạt được điều đó, ông quan sát kỹ từng chi tiết ngoài đời: cách ăn mặc, đi đứng, nói năng, đến kiểu tóc hay chiếc răng bọc vàng của một nhân vật thực.
Trái với những vai phản diện trên màn ảnh, cuộc đời riêng của NSND Bùi Bài Bình lại được đồng nghiệp mô tả là hiền lành và giản dị. Ông có cuộc hôn nhân bền chặt 45 năm với NSƯT Ngọc Thu — người đã lui về làm hậu phương, quán xuyến gia đình để ông yên tâm theo đuổi nghệ thuật. Bùi Bài Bình thừa nhận, có thời điểm sự nghiệp chưa khởi sắc ông định bỏ nghề, chính những lời động viên và nước mắt của vợ đã giữ ông ở lại với điện ảnh.
Hiện ở tuổi 70, ông sống cùng vợ, con cháu trong ngôi nhà tại phố Giáp Nhị, Hà Nội, với nguồn thu nhập chính là lương hưu khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng từ Hãng phim Truyện Việt Nam. Ba thế hệ vẫn quây quần dưới một mái nhà — đó là điều ông nói khiến mình hài lòng nhất ở tuổi này.
Cố NSƯT Văn Hiệp là người mà khi nhắc đến danh xưng “trưởng thôn quốc dân”, nhiều khán giả nghĩ đến đầu tiên. Gương mặt hiền lành, nụ cười đôn hậu và câu thoại “xét một cách toàn diện” đã biến ông thành lựa chọn gần như mặc định cho những vai nông dân, trưởng thôn mang đậm màu sắc làng quê Bắc Bộ.
Ông thuộc khóa đầu tiên của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh, học cùng những tên tuổi như Doãn Hoàng Giang và Trọng Khôi. Từ năm 1963 đến 1990, ông gắn bó với Nhà hát Kịch Việt Nam trước khi chuyển công tác, và đến năm 2002 chính thức nghỉ hưu sau 40 năm cống hiến cho nghệ thuật.
Nhưng tiếng cười ông mang đến cho khán giả không phản ánh đúng cuộc sống riêng của mình. Lúc sinh thời, ông từng chia sẻ về hôn nhân: “Tôi không dám nhận mình là người vị tha, chỉ nhận mình là người cư xử đàng hoàng.” Những năm cuối đời, ông sống cùng các con tại Hà Nội với nhiều tâm sự mà người thân cho biết ông không hay bộc lộ ra ngoài.
Năm 2013, Văn Hiệp qua đời sau thời gian chống chọi với bệnh tật. Năm tháng sau khi mất, ông được đặc cách truy tặng danh hiệu NSƯT — sự ghi nhận muộn màng nhưng xác nhận những gì ông đã để lại không chỉ là tiếng cười, mà là một hình tượng nghệ thuật thực sự đi vào ký ức tập thể.
Bùi Hà (tổng hợp)