Chuẩn bị mâm cúng của người Việt vẫn tồn tại nhiều lầm tưởng; từ tâm lý “cúng to mới linh” đến áp lực hình thức gây tốn kém, mệt mỏ
- Dự án tiền ảo Gemholic: Khởi tố 4 người lừa đảo, chiếm đoạt hơn 39 tỉ đồng
- “Có tiền không ở nhà ngang Đông”, có hàm nghĩa gì?
- Vòi rồng lửa – Khi lửa và bão xoắn thành cột khổng lồ
Chuẩn bị mâm cúng và tâm lý “cúng to mới linh”
Trong đời sống tín ngưỡng của người Việt; việc chuẩn bị mâm cúng luôn được coi trọng. Tuy nhiên, không ít gia đình hiện nay vẫn mang tâm lý “mâm cao cỗ đầy” mới thể hiện được sự thành tâm. Quan niệm này khiến nhiều người sẵn sàng chi tiêu quá mức; thậm chí vay mượn tiền bạc chỉ để bày biện mâm lễ thật lớn với mong muốn cầu an; cầu lộc.
Thạc sĩ Việt Nam học, chuyên gia nghiên cứu văn hóa Trần Thị Kim Hoa cho biết; bà từng chứng kiến một gia đình làm mâm cỗ rất lớn; đốt vàng mã liên tục trong thời tiết nắng nóng. Gia chủ rất thành tâm; nhưng ngay sau buổi lễ; các thành viên trong nhà lại nảy sinh cãi vã vì mệt mỏi và tốn kém. Mâm cúng cầu an; thay vì mang lại sự bình yên; lại vô tình trở thành nguyên nhân khiến gia đạo bất hòa.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa; tâm lý “cúng to mới linh” phần nào bắt nguồn từ thời bao cấp khó khăn; khi ngày giỗ, ngày lễ là dịp hiếm hoi để con cháu được ăn uống đủ đầy và thể hiện với xóm giềng. Tuy nhiên; trong bối cảnh hiện đại; việc duy trì thói quen này đôi khi tạo ra áp lực không cần thiết và biến tướng thành suy nghĩ “hối lộ” thần linh.
Chuẩn bị mâm cúng và giá trị cốt lõi của sự thành tâm
Trái ngược với xu hướng hình thức; trong giai đoạn giãn cách xã hội vì Covid-19; nhiều gia đình chỉ dâng cúng những lễ vật rất giản dị như nồi chè; đĩa xôi hoặc hoa quả có sẵn trong nhà. Có người chỉ đặt lên bàn thờ một đĩa hạt điều rang – món ăn yêu thích khi sinh thời của người đã khuất – nhưng vẫn cảm nhận được sự kết nối thiêng liêng và trọn vẹn.
Theo thạc sĩ Kim Hoa, giá trị cốt lõi của việc chuẩn bị mâm cúng không nằm ở số lượng hay sự cầu kỳ của lễ vật; mà ở sự thành kính và thái độ khi hành lễ. Tâm thế bình an; sự tôn trọng tổ tiên và các giá trị tinh thần mới là yếu tố quan trọng; giúp nghi lễ giữ được ý nghĩa ban đầu.
Bà nhấn mạnh, trong xã hội hiện đại, nếu quá đặt nặng hình thức; mâm cúng dễ trở thành gánh nặng tâm lý. Điều này đi ngược lại mục đích ban đầu của tín ngưỡng là giúp con người tìm kiếm sự an yên và gắn kết gia đình.
Nguyên tắc “3 Đ” trong chuẩn bị mâm cúng
Để giảm áp lực hình thức mà vẫn giữ được sự trang nghiêm; thạc sĩ Trần Thị Kim Hoa đưa ra nguyên tắc “3 Đ” gồm đúng; đủ và đều.
“Đúng” là biện lễ phù hợp với đối tượng thờ cúng. Cúng Phật nên dùng đồ chay; cúng Gia tiên, Thần linh có thể dùng lễ mặn hoặc chay tùy theo truyền thống gia đình. Lễ vật cần sạch sẽ, tươi mới, tuyệt đối không sử dụng hoa quả giả; đồ hư hỏng hoặc các vật không thuộc đồ thờ cúng.
“Đủ” không chỉ là đủ lễ vật mà còn là đủ về lễ nghi. Gia chủ cần chuẩn bị thân – tâm thanh tịnh; trang phục chỉnh tề, thái độ nghiêm túc trước khi hành lễ. Khi con người giữ được sự bình an trong tâm; mâm cúng dù giản dị vẫn mang đầy đủ ý nghĩa.
“Đều” nhấn mạnh sự duy trì đều đặn các nghi lễ quan trọng như ngày giỗ; Tết Nguyên Đán, Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Bảy. Sự đều đặn giúp con cháu hình thành nếp nhà; hướng về nguồn cội và giữ gìn mạch kết nối tâm linh.
Về vàng mã, chuyên gia cho rằng không nên cực đoan theo hướng bỏ hẳn hay đốt tràn lan. Ai có niềm tin thì đốt; nhưng cần đúng loại và đúng mức để tránh lãng phí; ô nhiễm môi trường và sai lệch ý nghĩa tâm linh.
Đặc biệt với các gia đình trẻ sống trong không gian chung cư chật hẹp; bà khẳng định: chỉ cần một đĩa gạo; chén nước, nén nhang với lòng thành kính cũng đã đủ đầy. Giá trị lớn nhất của việc chuẩn bị mâm cúng vẫn là giữ gìn đức tin và truyền dạy con cháu biết hướng về tổ tiên; cội nguồn.
Theo: VnExpress