Di sản và quyền lực tuyệt đối của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei

Việc Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei tử thương sau đợt tấn công của Mỹ và Israel ngày 28/2 gây chấn động mạnh. Nắm giữ quyền lực tuyệt đối suốt hơn ba thập kỷ, sự ra đi của ông tạo ra bài toán kế vị đầy nan giải cho quốc gia này.

• Rằm tháng Giêng 2026 và ý nghĩa của sự khởi đầu tròn đầy
• 10 quốc gia Trung Đông rung chuyển bởi đòn trả đũa của Iran
• Người phụ nữ lừa bán 5 trẻ em sang Trung Quốc sa lưới sau 15 năm

Vị thế tối thượng trong cấu trúc quyền lực giáo sĩ

Tại Cộng hòa Hồi giáo Iran, Lãnh tụ tối cao đóng vai trò trung tâm và nắm giữ quyền lực tối thượng về chính trị, quân sự, tôn giáo và pháp lý. Theo Hiến pháp, đây là vị trí cao nhất trong hệ thống nhà nước, chịu trách nhiệm vạch ra và giám sát các chính sách chung, từ đối nội đến đối ngoại. Với tư cách là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, ông kiểm soát toàn bộ hoạt động tình báo, an ninh và là người duy nhất có quyền tuyên bố chiến tranh hay hòa bình.

Phạm vi ảnh hưởng của ông Ali Khamenei còn được mở rộng thông qua quyền bổ nhiệm các lãnh đạo tư pháp, truyền hình nhà nước và các chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Ngoài ra, mạng lưới khoảng 2.000 đại diện của ông hiện diện khắp các cơ quan chính phủ, đóng vai trò giám sát và có quyền can thiệp vào bất kỳ vấn đề nhà nước nào. Trong cơ cấu này, Tổng thống chỉ là nhân vật đứng thứ hai, điều hành hành chính trong khuôn khổ giới hạn mà Lãnh tụ tối cao đặt ra.

Về mặt lý thuyết, Hội đồng Chuyên gia gồm 86 giáo sĩ có quyền bầu chọn hoặc sa thải Lãnh tụ tối cao. Tuy nhiên, trên thực tế, Hội đồng này hiếm khi thách thức các quyết định của ông do hệ thống quyền lực và quá trình sàng lọc ứng viên đều nằm dưới sự ảnh hưởng của Lãnh tụ tối cao và Hội đồng Giám hộ. Mọi luật lệ hay chính sách quốc gia quan trọng đều phải nhận được sự phê chuẩn cuối cùng từ vị giáo sĩ đứng đầu này.

Từ nhà cách mạng đến người định hình kỷ nguyên mới

Sinh năm 1939 tại Mashhad, ông Ali Khamenei sớm tham gia phong trào chống lại vương triều Pahlavi từ những năm 1960. Sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, ông thăng tiến nhanh chóng và giữ chức Tổng thống Iran trong hai nhiệm kỳ liên tiếp từ 1981 đến 1989. Ông cũng là người từng sống sót sau một vụ ám sát hụt vào năm 1981 khiến cánh tay phải bị tàn tật vĩnh viễn.

Tháng 6/1989, sau khi giáo chủ Khomeini qua đời, ông được bổ nhiệm làm Lãnh tụ tối cao thứ hai của Iran. Trong hơn ba thập kỷ cầm quyền, ông đã củng cố quyền lực tuyệt đối và định hình chính sách đối ngoại cứng rắn nhằm chống lại ảnh hưởng của Mỹ, đồng thời mở rộng các liên minh chiến lược tại khu vực. Dưới thời ông, chính trường Iran luôn tồn tại sự giằng co giữa các phe phái cải cách và bảo thủ, nhưng quyền lực thực tế vẫn luôn tập trung vào tay ông.

Sự ra đi của ông Ali Khamenei để lại một khoảng trống quyền lực khổng lồ trong hệ thống giáo sĩ trị. Việc tìm kiếm một người kế vị có đủ uy tín để duy trì sự cân bằng giữa các nhóm lợi ích và đối phó với những áp lực từ bên ngoài sẽ là thử thách lớn nhất đối với sự ổn định của Tehran trong giai đoạn mới.

Theo Khai Mở