Nhiều người trẻ chia sẻ rằng họ cảm thấy không thoải mái khi giới thiệu tên đầy đủ có chữ Thị hoặc Văn. Một số cho rằng những chữ này gợi cảm giác “già”, “quê”, thiếu phù hợp với môi trường làm việc hiện đại, đặc biệt là môi trường quốc tế
- Thuốc lá lậu: Vụ bắt giữ quy mô kỷ lục tại Quảng Trị
- Thu hồi sữa Aptamil tại Anh do nghi nhiễm độc tố cereulide
- Người đánh tài xế Grab vì không được hút thuốc đã ra trình diện công an
Có quan điểm nhìn nhận chữ Thị và chữ Văn như biểu tượng của tư duy giới tính cũ. Trong ký ức xã hội, đàn ông gắn với chữ Văn, phụ nữ gắn với chữ Thị, tạo cảm giác rập khuôn và phân biệt vai trò. Khi xã hội thay đổi, việc thế hệ trẻ muốn bỏ những chữ đệm này được xem là điều dễ hiểu.
Tuy nhiên, cũng có những ý kiến cho rằng vấn đề không nằm ở bản thân chữ đệm, mà ở cảm giác bị áp đặt. Nếu người mang tên không được quyền lựa chọn hoặc không được tôn trọng cảm xúc cá nhân, tên gọi dù đẹp về ý nghĩa lịch sử vẫn có thể trở thành áp lực.
Nguồn gốc chữ Thị trong lịch sử tên gọi
Trao đổi với báo chí, nhà nghiên cứu Trần Quang Đức cho biết, chữ Thị (氏) trong tiếng Hán vốn có nghĩa là họ. Khi gọi “Nguyễn Thị”, “Trần Thị”, về mặt ngữ nghĩa đơn thuần chỉ là “người họ Nguyễn”, “người họ Trần”.
Trong lịch sử, chữ Thị không chỉ dành riêng cho phụ nữ. Ngay cả nam giới cũng từng sử dụng chữ này. Danh sĩ Cao Bá Quát từng tự xưng là Cao thị, tức người họ Cao. Trong nhiều văn bản hành chính thời xưa, cách ký “Lê Thị”, “Nguyễn Thị” chỉ nhằm xác định người thuộc dòng họ nào.
Việc chữ Thị dần mang sắc thái nữ tính xuất phát từ ảnh hưởng của Nho giáo. Trong xã hội phong kiến, phụ nữ thường không được gọi tên riêng ngoài phạm vi gia đình. Do đó, người ta gọi họ bằng họ, tức “Trần Thị”, “Lý Thị”. Tuy nhiên, tại Việt Nam, truyền thống này không tuyệt đối. Qua các văn bia cổ, nhiều phụ nữ vẫn được ghi đầy đủ họ, chữ Thị và tên riêng, cho thấy vị thế tên gọi của phụ nữ Việt Nam cao hơn so với một số xã hội Á Đông khác.
Chữ Văn và tư duy “Nam Văn” thời phong kiến
Tương tự chữ Thị, chữ Văn trở nên phổ biến từ thời Lê Trung Hưng, khi Nho giáo được đề cao. Chữ Văn không chỉ là tên đệm, mà còn mang ý nghĩa học vấn, tri thức và trật tự xã hội.
Trong bối cảnh chính trị nhiều biến động, các dòng họ có xu hướng dùng chung một chữ đệm như Văn, Đình để thể hiện sự gắn kết. Chỉ cần nhìn tên, người ta có thể nhận ra mối quan hệ huyết thống.
Theo các nhà nghiên cứu, cấu trúc “Nam Văn, Nữ Thị” dần hình thành từ những quan niệm xã hội cụ thể của một giai đoạn lịch sử, chứ không phải quy luật cố định hay bản chất bất biến.
Vì sao người hiện đại không còn mặn mà?
Theo nhà nghiên cứu Trần Quang Đức, tên gọi luôn phản ánh sự vận động của xã hội. Truyền thống đặt tên có chữ Thị kéo dài đến tận những năm 1980. Sau đó, khi tư tưởng bình đẳng và cá nhân hóa được đề cao, nhu cầu “làm đẹp” cho tên gọi trở nên rõ nét hơn.
Sự khác biệt giữa nông thôn và đô thị cũng góp phần tạo nên cảm giác phân hóa. Ở nhiều vùng quê, tên có chữ Thị vẫn phổ biến. Trong khi đó, tại các thành phố lớn, tên không có chữ Thị thường được xem là hiện đại hơn.
Việc chữ Thị hay chữ Văn bị coi là “cũ” thực chất phản ánh sự thay đổi về thẩm mỹ, giống như thời trang hay ngôn ngữ. Khi một yếu tố tồn tại quá lâu, nó dễ tạo cảm giác quen thuộc đến mức nhàm chán.
Chấp nhận hay thay đổi là quyền cá nhân
TS Phạm Văn Ánh, Phó Viện trưởng Viện Văn học, cho rằng chữ Thị và chữ Văn từng đóng vai trò nhận diện giới tính trong tên gọi. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, điều đó không còn là điều kiện bắt buộc. Một cái tên hoàn toàn có thể thể hiện giới tính mà không cần dựa vào chữ đệm truyền thống.
Theo ông, việc chữ Văn và chữ Thị kém được ưa chuộng là hệ quả tất yếu khi quan điểm thẩm mỹ thay đổi. Thay vì rập khuôn, xã hội ngày nay khuyến khích tư duy đặt tên cởi mở, đề cao cá tính và sự tự do lựa chọn.
Dù vậy, các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng, việc hiểu đúng về nguồn gốc họ tên sẽ giúp mỗi người nhìn tên gọi như một phần của lịch sử văn hóa, thay vì coi đó là điều cần chối bỏ.
Chữ Thị hay chữ Văn không quyết định giá trị con người. Khi đủ tự tin và có nội tâm vững vàng, mỗi người hoàn toàn có thể chấp nhận, thay đổi hoặc tự hào về cái tên của mình – theo cách phù hợp nhất với chính mình
Theo: Báo Dân Trí