Tại eo biển Hormuz, các đợt không kích của Mỹ nhằm vào mục tiêu quân sự Iran và những cuộc tấn công đáp trả của Iran nhằm vào tàu chở dầu cùng cơ sở quân sự Mỹ đã không phá vỡ được thế bế tắc kéo dài giữa hai bên.
- Quây tre trên sông dạy bơi miễn phí cho trẻ vùng biên Nghệ An
- Nhóm nghi phạm Việt Trung Quốc bị bắt vì bán vàng giả liên tỉnh
- Khởi tố đường dây tiêu thụ heo bệnh quy mô lớn tại Quảng Trị
Xung đột giữa hai nước bùng phát từ cuộc không kích của Israel và Mỹ nhằm vào Iran cách đây 5 tháng, kéo dài đến giữa tháng 7 khi lệnh ngừng bắn được làm trung gian từ mùa xuân sụp đổ và các vòng đàm phán gián tiếp thất bại. Theo giới quan sát, nguyên nhân bế tắc nằm ở chỗ Mỹ có thể phá hủy khí tài của Iran nhưng không ngăn được các chiến thuật bất đối xứng, trong khi Iran không đủ sức đánh bại hải quân Mỹ hoặc phong tỏa eo biển lâu dài.
Mỹ liên tục tấn công các mục tiêu quân sự của Iran, bao gồm radar ven biển, địa điểm triển khai UAV và cơ sở hạ tầng tên lửa. Mỗi đợt không kích được lý giải là cần thiết để bảo vệ hoạt động vận tải thương mại qua khu vực.
Đáp lại, Iran tấn công các tàu chở dầu và loạt cơ sở quân sự của Mỹ ở Vùng Vịnh, đồng thời nhiều lần tuyên bố eo biển đóng cửa với tàu thuyền không được Tehran cho phép đi qua. Lãnh đạo hai nước liên tục đưa ra cảnh báo công khai, biến một cuộc đối đầu âm ỉ thành cuộc chiến diễn ra theo từng đợt.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance chỉ ra vấn đề cốt lõi khiến cuộc chiến không thể ngã ngũ: Mỹ có thể phá hủy radar, UAV và tên lửa của Iran, nhưng Tehran vẫn có thể đe dọa hoạt động hàng hải bằng xuồng cao tốc, thủy lôi và hỏa lực tầm ngắn. Đây là những biện pháp tác chiến bất đối xứng không phụ thuộc vào các năng lực mà Mỹ liên tục tìm cách phá hủy.
Về phần Iran, nước này không thể vượt mặt hải quân Mỹ hoặc phong tỏa eo biển vô thời hạn, vì một cuộc phong tỏa thực sự sẽ cắt đứt chính xuất khẩu dầu của Iran và kéo theo đòn trả đũa khắc nghiệt hơn. Điều cả hai bên đều làm được là biến Hormuz thành nơi quá nguy hiểm để khai thác hiệu quả, và lưu lượng vận tải thương mại qua khu vực đã giảm xuống chỉ còn một phần nhỏ so với mức bình thường.
Ngoại giao liên tục bất thành vì nguyên nhân mang tính cấu trúc, không chỉ do thời điểm chưa phù hợp. Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố không có kế hoạch đàm phán, còn các vòng thương lượng gián tiếp trước đó đổ vỡ trước khi đạt kết quả bền vững.
Đề xuất của Iran về việc thu phí quá cảnh qua Hormuz, được Tehran coi là khoản bồi thường cho các “dịch vụ” mà nước này cung cấp, đã bị Mỹ và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) bác bỏ. IMO khẳng định không có cơ sở pháp lý nào cho phép một quốc gia đơn phương thu phí đối với eo biển quốc tế.
Tranh cãi về phí quá cảnh chỉ là vấn đề nhỏ so với bản thân cuộc chiến, nhưng nó cho thấy mỗi bên liên tục đưa ra yêu cầu mới. Kết quả là việc giảm leo thang ngày càng khó khăn hơn, ngay cả khi cả hai phía có thể mong muốn điều đó.
Hậu quả không chỉ giới hạn ở hai bên tham chiến. Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 20% lượng dầu vận tải bằng đường biển của thế giới và tỷ lệ tương tự đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Để quản lý tình hình, một cơ quan đa quốc gia mang tên Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư đã được thành lập. Washington cũng công khai kêu gọi các nước khác điều tàu tham gia, chia sẻ gánh nặng bảo đảm tự do hàng hải, một sự thừa nhận ngầm rằng sức mạnh đơn phương của Mỹ chưa đủ để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho tuyến đường này.
Trong khi đó, các quốc gia Vùng Vịnh như UAE đang gánh chịu tổn thất trực tiếp: tàu chở dầu bị tấn công, thủy thủ thiệt mạng, hoạt động thương mại bị gián đoạn trong vùng biển mà họ không kiểm soát và cũng không lựa chọn để trở thành chiến trường.
Cuộc đối đầu tại Hormuz không phải bài toán đang chờ một giải pháp ngoại giao phù hợp mà phản ánh sự mất cân bằng mang tính cấu trúc. Các cuộc không kích của Mỹ có thể trừng phạt và làm suy yếu Iran nhưng không thể bảo đảm an ninh lâu dài cho eo biển, trong khi các cuộc tấn công của Iran có thể gây gián đoạn và tạo sức ép tâm lý nhưng không thể đóng cửa eo biển theo điều kiện mà Tehran mong muốn.
Nếu không có một thỏa thuận mà cả hai chính phủ hiện chưa sẵn sàng chấp nhận, tương lai gần nhiều khả năng sẽ tiếp tục lặp lại những gì đã diễn ra trong tháng 7: các vòng không kích nối tiếp nhau, những vụ tấn công tàu chở dầu, khoảng lặng ngắn ngủi và lưu lượng vận tải không bao giờ thực sự trở lại bình thường. Câu hỏi lớn lúc này không phải là ai sẽ chiến thắng ở Hormuz, mà là thế giới và các nước láng giềng Vùng Vịnh còn phải gánh chịu chi phí của cuộc đối đầu này trong bao lâu.
Bạch Xoan (tổng hợp)