TRUNG ĐÔNG – Sau bốn ngày không kích liên tiếp của Mỹ và đòn đáp trả của IRGC vào các căn cứ Mỹ tại Bahrain, Jordan và Kuwait, thỏa thuận ngừng bắn đạt được một tháng trước đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn.
- Thủ tướng: Vụ lộ điểm thi ở Tuyên Quang là đặc biệt nghiêm trọng
- Mỹ lần đầu dùng xuồng tự sát tấn công quân cảng Iran
- Ông Trump để ngỏ khả năng tấn công đảo dầu mỏ Iran
Ngày 15/7, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã khôi phục lệnh phong tỏa biển đối với Iran và hoàn tất đợt không kích kéo dài bảy giờ nhằm làm suy yếu năng lực của Tehran trong việc kiểm soát eo biển Hormuz. Đây là eo biển mà gần 20% tổng lượng dầu thô và khí đốt toàn cầu phải đi qua mỗi ngày.
Cùng ngày, IRGC tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ chấm dứt các hành động gây hấn. Tuyên bố đi kèm một cảnh báo rộng hơn: Iran có thể phong tỏa toàn bộ các hành lang xuất khẩu năng lượng mang lại lợi ích cho Mỹ và đồng minh. “Việc xuất khẩu năng lượng trong khu vực hoặc được chia sẻ cho tất cả, hoặc sẽ không có ai được hưởng”, IRGC tuyên bố.
Đây là lần thứ ba trong vòng ba tháng tình hình trở nên căng thẳng sau hai thỏa thuận ngừng bắn — một vào tháng 4, một vào tháng 6. Ngày 13/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ đảm bảo cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và thu phí 20%. Một ngày sau, ông rút lại lập trường này, thay bằng yêu cầu các nước Trung Đông ký các thỏa thuận thương mại và đầu tư lớn vào Mỹ. Ông Trump cũng đe dọa sẽ đánh sập toàn bộ nhà máy điện và cầu cống tại Iran trong tuần tới nếu Tehran không chịu đàm phán.
Các chuyên gia đặt câu hỏi liệu đây là chiến thuật gây áp lực hay dấu hiệu của một đợt leo thang thực sự. Ông Ali Vaez, Giám đốc chương trình Iran tại Nhóm khủng hoảng quốc tế (Bỉ), nhận định rằng việc liên tục gia tăng sức ép quân sự đến một lúc nào đó có thể vô tình châm ngòi cho một cuộc chiến ngoài ý muốn. Ông Vaez cũng cho rằng Iran vẫn có lý do để quay lại bàn đàm phán vì Tehran cần những gói cứu trợ kinh tế đã được thống nhất trong thỏa thuận trước đó.
Trong khi đó, các nhà phân tích cảnh báo Iran đang phát tín hiệu có thể sử dụng lực lượng Houthi ở Yemen để phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb — cửa ngõ vào biển Đỏ, nơi khoảng 10% lượng dầu khí toàn cầu được giao dịch và là tuyến nối châu Á với châu Âu. Ngày 13/7, một quan chức Houthi đã cảnh báo sẵn sàng đóng cửa eo biển này nếu Ả Rập Xê Út tiếp tục tấn công Yemen.
Nếu cả hai eo biển đồng thời bị phong tỏa, nhiều chuyên gia cảnh báo đó sẽ là kịch bản thảm họa với nền kinh tế toàn cầu, có khả năng đẩy giá dầu lên mức gần 200 USD/thùng. Câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu các kênh ngoại giao có đủ thời gian để hoạt động trước khi kịch bản đó trở thành hiện thực.
Đỗ Vân (tổng hợp)