Bên hồ Lắk hiền hòa, nghệ nhân Y Kiêm A Jun (Ma Phúc) lặng lẽ gìn giữ đàn đá, cồng chiêng, ché cổ – những báu vật mang linh hồn văn hóa M’nông giữa nhịp sống hiện đại
- Chuỗi cafe dừng trà vải Đồ hộp Hạ Long, rà soát nguồn nguyên liệu
- Cháy lớn tại xưởng sản xuất ở Đan Phượng, huy động robot chữa cháy
- Làm thế nào để khoa học công nghệ hiện diện trong từng hạt lúa, củ khoai
Cơ duyên với tiếng đá của núi rừng
Dưới tán kơ nia già soi bóng xuống mặt nước hồ Lắk, ngôi nhà dài ở buôn Lê vẫn giữ nhịp thở chậm rãi của núi rừng. Ở đó, nghệ nhân Y Kiêm A Jun, người M’nông Rlăm quen gọi là Ma Phúc, đã dành hơn nửa đời người để giữ lại những thanh âm xưa cũ cho buôn làng.
Giữa không gian phảng phất mùi khói bếp, bộ đàn đá cổ được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Ma Phúc gặp bộ đàn hơn mười lăm năm trước, khi nghe tin người dân ở Krông Nô đào được “những hòn đá biết hát”. Bốn mươi cây số đường rừng không ngăn được bước chân ông.
Chạm tay vào những thanh đá mát lạnh, gõ nhẹ và nghe âm thanh trầm bổng vang lên, Ma Phúc biết mình đã gặp lại tiếng nói của cha ông. Năm 2010, ông bỏ ra 64 triệu đồng để đưa bộ đàn về buôn Lê. Ông bảo, tiền có thể làm lại, nhưng báu vật của tổ tiên nếu mất thì không gì bù đắp được.
Ngày đàn đá trở về, gia đình làm lễ cúng như đón một người con đi xa. Cả buôn quây quần bên ché rượu cần, lặng nghe tiếng đá ngân lên trong nhà dài, như âm vọng của núi rừng ngàn xưa trở về.
Tiếng trống gọi buôn, tiếng chiêng giữ hồn làng
Nếu đàn đá là tiếng suối, thì chiếc trống da trâu treo giữa nhà Ma Phúc là tiếng sấm. Chiếc trống bạc màu thời gian, được ông gìn giữ hơn bốn mươi năm, có nguồn gốc từ vùng rừng Đắk Phơi. Người xưa phải chọn gỗ tốt, đẽo gọt nhiều tháng, rồi căng da trâu đực làm mặt trống.
Tiếng trống vang xa qua hồ, qua đồi. Bởi vậy, trống chỉ cất tiếng trong những dịp trọng đại. Khi trống vang lên, người M’nông hiểu rằng buôn làng có việc lớn, dù đang ở nương rẫy hay bến nước cũng tìm về. Với Ma Phúc, chiếc trống là nhịp tim của buôn làng.
Bên cạnh trống là thế giới cồng chiêng phong phú. Ông sở hữu nhiều bộ chiêng M’nông Rlăm, chiêng Lào và cả cồng từ các vùng lân cận. Ma Phúc không chỉ giữ chiêng, mà còn thuộc lòng từng bài chiêng cổ, hiểu rõ vị trí của mỗi chiếc trong nghi lễ. Tiếng chiêng, tiếng đá, tiếng trống hòa vào nhau, giữ cho hồn làng không bị đứt mạch.
Gìn giữ để mạch nguồn còn chảy mãi
Trong ngôi nhà dài ấy còn có hơn hai mươi chiếc ché cổ. Ché Tang, ché Túk, ché Yăng Mih với hình rồng phượng khắc trên thân là biểu tượng của quyền lực và sự giàu có xưa kia. Với người M’nông, ché không chỉ là vật dụng. Ché có hồn, chứng kiến mọi sự kiện lớn nhỏ của đời người. Mang ché về phải cúng nhập gia, cho đi cũng phải làm lễ chia tay.
Nhiều người thắc mắc, vì sao một nông dân có thể sở hữu gia tài văn hóa lớn đến vậy. Ma Phúc nói, gia đình ông có hơn mười héc-ta cà phê, đủ làm bệ đỡ cho đam mê. Nhưng điều quan trọng hơn là sự đồng lòng của vợ con. Sáu người con của ông lớn lên cùng tiếng chiêng, tiếng đá, coi việc giữ văn hóa là niềm tự hào.
Gia đình Ma Phúc cũng là những hộ tiên phong làm du lịch cộng đồng ở hồ Lắk. Ngôi nhà dài trở thành điểm đến, nơi du khách được ăn cơm lam, ngủ nhà sàn và nghe chính chủ nhân kể câu chuyện về kho tàng văn hóa M’nông sống động.
Chiều buông trên hồ Lắk, tiếng đàn đá lại vang lên, trầm lắng và sâu xa. Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, thật may mắn khi buôn làng vẫn còn những người như Ma Phúc – lặng lẽ giữ báu vật, để mạch nguồn văn hóa M’nông còn chảy mãi với thời gian
Theo: Báo Quân đội Nhân dân