Biện Thượng (Thanh Hóa) – Người dân xã Biện Thượng đang khôi phục sâm Báo, giống dược liệu bản địa từng được xem là sản vật tiến vua, bằng cách tận dụng vườn nhà và đất rừng sẵn có.
- Hai phụ nữ đi nhầm xe Vision đỏ của nhau suốt một ngày
- Hà Tĩnh triệt phá đường dây cá độ bóng đá hơn 200 tỷ đồng
- Liên hợp quốc cảnh báo hơn 500 người Rohingya có thể chết trên biển Myanmar
Loại sâm này có chu kỳ sinh trưởng chỉ một năm và hạt chín tự rụng để nảy mầm vụ sau, khiến chi phí giống gần như bằng không. Diện tích trồng sâm Báo toàn xã hiện đạt hơn 100ha, do các hợp tác xã và hộ dân phát triển trên đất đồi, vườn hộ hoặc trồng xen dưới tán cây lâm nghiệp.
Bà Lê Thị Thanh, thôn Sóc Sơn 3, lấy giống từ những cây mọc tự nhiên trên núi Báo về trồng xen dưới tán keo và trong vườn nhà. Bà cho biết đặc tính tự tái sinh của cây giúp giảm gần hết chi phí đầu vào: “Trồng sâm Báo gần như không phải bỏ tiền mua giống. Mỗi năm, hạt chín tự rụng rồi mọc thành cây con nên chỉ cần chăm sóc là có cây cho vụ tiếp theo. Gia đình tôi trồng xen dưới tán keo và trong vườn, mỗi vụ cũng có thêm vài triệu đến hơn chục triệu đồng tiền bán sâm, tùy năng suất từng năm.”
Tuy nhiên, chính bà Thanh cũng xác nhận mặt trái: sâm Báo thường xuyên bị sâu bệnh và nấm gây hại, khiến tỷ lệ sống và năng suất không ổn định. Đây là điểm chênh giữa tiềm năng kinh tế và thực tế canh tác mà người trồng phải đối mặt.
Ông Lê Đăng Cường, thôn Việt Yên, chọn hướng đầu tư bài bản hơn để kiểm soát rủi ro này. Trên 100m2 quanh nhà, ông trồng hơn 200 bầu sâm, chủ động làm đất, cải tạo bầu và xử lý nấm bệnh định kỳ thay vì trồng thẳng dưới tán rừng. “Mỗi vụ tôi đều phải bỏ chi phí làm đất, làm bầu và xử lý nấm bệnh. Nếu không chăm sóc kỹ thì cây rất dễ bị nấm gốc rồi chết hàng loạt. Đổi lại, việc trồng trong vườn giúp kiểm soát sâu bệnh tốt hơn,” ông Cường nói.
Kết quả đo được khá rõ: mỗi vụ ông thu hơn 60kg sâm tươi, bán với giá khoảng 1,2 triệu đồng/kg đối với loại sâm hoa vàng, sau khi trừ chi phí còn lãi từ 30 đến 40 triệu đồng. Con số này cho thấy năng suất tỷ lệ thuận với mức độ đầu tư chăm sóc, không phải với diện tích.
Sâm tươi trên thị trường hiện được thương lái thu mua từ 300.000 đồng đến 1,2 triệu đồng/kg, tùy loại hoa đỏ hay hoa vàng và kích cỡ củ. Dọc Quốc lộ 217 qua xã Biện Thượng, cảnh người dân bày bán sâm ngay bên đường đã trở nên quen thuộc, phản ánh lượng sản phẩm đang lưu thông nhưng cũng đặt câu hỏi về đầu ra bền vững và chuẩn hóa chất lượng.
Lãnh đạo xã Biện Thượng nhìn nhận sâm Báo phù hợp với thổ nhưỡng vùng núi Báo và có giá trị kinh tế cao, nhưng thừa nhận đây là cây khó trồng, đòi hỏi theo dõi và xử lý đất thường xuyên. Địa phương cho biết sẽ tiếp tục khuyến khích mở rộng diện tích theo hướng bền vững, đồng thời phối hợp với các đơn vị chuyên môn để hoàn thiện quy trình kỹ thuật, hạn chế sâu bệnh và từng bước xây dựng thương hiệu cho loại dược liệu này. Bài toán thực tế đặt ra không chỉ là nhân rộng diện tích, mà là liệu quy trình kỹ thuật có được chuẩn hóa kịp để năng suất theo kịp kỳ vọng hay không.
Bùi Hà (tổng hợp)