Ít nhất 8 tàu thương mại bất ngờ đổi hướng khi tiếp cận eo biển Hormuz, trong lúc Iran triển khai lực lượng giám sát tuyến hàng hải qua khu vực này.
- Hành tinh cách trái đất 25 năm ánh sáng có thể tồn tại nước
- Tiktoker đánh tráo tên trường để câu view, bị công an Thái Nguyên xử lý
- Bộ Y tế thu hồi toàn quốc hai sản phẩm dầu gội xả nhãn Herba Luxe
Sự việc xảy ra trong hai ngày 3 và 4/7, chỉ ít lâu sau khi Mỹ và Iran vừa đạt thỏa thuận mở lại tuyến đường thủy chiến lược. Theo dữ liệu theo dõi tàu và Bloomberg, các tàu bám sát bờ biển Oman để tránh tuyến do Iran kiểm soát, nhưng một số buộc phải đổi hướng giữa chừng.
Theo MarineTraffic, sáng 4/7 giờ địa phương, ít nhất 5 tàu — gồm 2 tàu chở ô tô, một tàu chở hóa chất, một tàu chở sản phẩm dầu mỏ và một tàu chở hàng — đã quay đầu gấp sau khi tiến gần mũi bán đảo Musandam. Sau đó, một tàu chở dầu thô, hai tàu chở sản phẩm dầu mỏ và một tàu chở hàng rời mới tiếp tục hành trình, nhưng phải chuyển sang tuyến phía bắc mà Iran yêu cầu tuân theo. Tehran khẳng định tàu thuyền phải được nước này cho phép mới được đi qua các tuyến hàng hải chỉ định tại Hormuz.
Diễn biến trên xuất hiện sau các báo cáo cho rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã triển khai đặc nhiệm dọc bờ biển Vùng Vịnh, dùng trạm quan sát trên đất liền, thiết bị hải quân và giám sát trên không để xác định tàu nào định đi tuyến phía nam qua Oman. Việc siết giám sát diễn ra chỉ vài ngày sau khi Washington và Tehran đồng ý giảm leo thang trong một tuần — cho thấy khoảng cách giữa cam kết trên giấy và thực tế trên biển vẫn còn lớn. Hiện chưa rõ lý do chính xác đằng sau các cú quay đầu.
Một tàu chở hàng treo cờ Singapore gần bờ biển Oman đã bị tấn công, chỉ vài giờ sau khi Hải quân Iran cảnh báo tàu thuyền không sử dụng tuyến đường mà họ cho là trái phép. Quân đội Iran tuyên bố: “Bất kỳ hành vi không tuân thủ, đi chệch khỏi tuyến đường đã định hoặc coi thường các quy tắc hàng hải của Cộng hòa Hồi giáo Iran tại eo biển Hormuz sẽ bị lực lượng vũ trang đáp trả ngay lập tức và mạnh mẽ, gây nguy hiểm cho an ninh của các tàu vi phạm”. Tuyên bố nói thêm: “Bất kỳ hành động gây rối nào ở eo biển Hormuz sẽ bị coi là mối đe dọa đối với chủ quyền quốc gia của Iran và sẽ bị đáp trả bằng hành động nhanh chóng và dứt khoát”.
Hậu quả là thỏa thuận ngừng bắn trở nên mong manh, khi Mỹ cho rằng việc Iran thực thi kiểm soát tại Hormuz đã vi phạm thỏa thuận, khiến hai bên sau đó tấn công lẫn nhau. Hiện tồn tại 3 tuyến đường qua eo biển: tuyến phía nam gần Oman, tuyến giữa từng dùng trước chiến tranh, và tuyến phía bắc do Iran kiểm soát. Tàu chọn tuyến không được Iran chấp thuận đối mặt nguy cơ bị nhắm mục tiêu, còn tàu đi theo tuyến của Iran lại lo ngại lệnh trừng phạt từ phương Tây nếu thỏa thuận Mỹ – Iran đổ vỡ. Một nhà phân tích của Kpler nói với CNN rằng nếu bất đồng không được giải quyết trước giữa tháng 8, cả 3 tuyến đường có thể trở nên phức tạp và kém an toàn hơn.
Trách nhiệm giải quyết bất đồng còn nằm ở đàm phán phí dịch vụ hàng hải giữa Iran và Oman sau thời hạn 60 ngày. Oman muốn khoản phí mang tính tự nguyện theo luật hàng hải quốc tế, trong khi Iran giữ lập trường cứng rắn hơn, cho rằng kỷ nguyên tự do đi lại hoàn toàn qua Hormuz đã kết thúc và tàu thuyền nên trả phí bắt buộc. Mỹ phản đối mọi kế hoạch cho phép Iran thu phí bắt buộc, khẳng định tuyến đường thủy quốc tế cần được duy trì mở, không chịu sự kiểm soát của Tehran.
Lưu lượng qua Hormuz đang cải thiện nhưng vẫn thấp hơn mức trước chiến tranh: trung bình khoảng 34 tàu qua eo biển mỗi ngày kể từ 29/6. Từ 30/6 đến 1/7, tổng cộng 65 tàu đã đi qua vùng biển thuộc lãnh thổ Oman, trong đó 59 tàu nhận được sự hỗ trợ từ Mỹ. Bất chấp thỏa thuận đã ký, Iran vẫn tiếp tục tuyên bố chủ quyền đối với tuyến đường thủy này, còn Mỹ tiếp tục hỗ trợ tàu thương mại di chuyển theo tuyến Oman — khoảng cách giữa văn bản thỏa thuận và thực tế kiểm soát trên biển vẫn chưa được thu hẹp.
Vũ Quyến (tổng hợp).