Thỏa thuận hạt nhân Iran khẳng định cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân khi Mỹ và Iran tiến sát bản ghi nhớ 14 điểm nhằm hạ nhiệt căng thẳng và khôi phục kinh tế khu vực.
- Giá dầu thế giới lao dốc sau thông điệp tích cực từ Tổng thống Mỹ
- Thỏa thuận Mỹ – Iran: Washington không vội vã và tính phương án dự phòng
- Ukraine kêu gọi họp LHQ sau đòn tấn công bằng tên lửa Oreshnik
Cam kết không phổ biến vũ khí và vai trò trung gian
Vào ngày 24/5, trong một bài phát biểu quan trọng, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về ý định hòa bình của quốc gia này. Ông khẳng định Tehran không có mục đích theo đuổi vũ khí hạt nhân và mong muốn đóng góp vào sự ổn định của Trung Đông. Tuyên bố này được đưa ra tại trụ sở IRIB, cho thấy sự sẵn sàng của Iran trong việc minh bạch hóa các hoạt động nghiên cứu vốn gây tranh cãi nhiều thập kỷ qua với các cường quốc phương Tây.
Để làm rõ lập trường, Iran viện dẫn các điều khoản trong Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân để bảo vệ quyền phát triển công nghệ vì mục đích dân sự. Các hoạt động này bao gồm sản xuất điện năng và ứng dụng trong y học, vốn là những nhu cầu thiết yếu cho sự phát triển của đất nước. Đại diện Tehran khẳng định sẽ không bao giờ thỏa hiệp về phẩm giá dân tộc, nhưng sẵn sàng đối thoại để xóa bỏ những cáo buộc từ Mỹ về khả năng sản xuất vũ khí hủy diệt.
Sự tham gia của Pakistan và sự hỗ trợ từ Qatar đã thúc đẩy quá trình đàm phán tiến triển tích cực hơn. Vào ngày 23/5, các bên đã thảo luận về bản ghi nhớ 14 điểm, một khung pháp lý quan trọng để chấm dứt vòng xoáy bạo lực. Dù vấn đề hạt nhân chưa nằm trong khuôn khổ soạn thảo ban đầu nhưng phía Iran xác nhận đây sẽ là nội dung được thảo luận riêng biệt. Mục tiêu ưu tiên hiện nay là chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận, bao gồm cả tình hình tại biên giới Lebanon.
Triển vọng mở cửa kinh tế và những rào cản còn lại
Nếu thỏa thuận được thông qua, eo biển Hormuz – huyết mạch giao thương quan trọng – sẽ được mở cửa trở lại sau thời gian dài bị đình trệ. Điều này cho phép Iran khôi phục hoạt động bán dầu, tạo tiền đề cho sự phục hồi kinh tế sau lệnh phong tỏa bắt đầu từ giữa tháng 4. Một lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày được kỳ vọng sẽ tạo ra khoảng trống thời gian cần thiết để các nhà ngoại giao làm việc. Đây là kết quả của nỗ lực từ nhiều phía nhằm tìm kiếm lối thoát cho cuộc khủng hoảng.
Tuy nhiên, phía Mỹ vẫn thể hiện quan điểm cứng rắn về các điều kiện thực thi. Tổng thống Donald Trump vào ngày 24/5 đã nhắc nhở các nhà đàm phán Mỹ cần thận trọng, không nên nóng vội để đạt được kết quả nửa vời. Ông nhấn mạnh lệnh phong tỏa cảng biển vẫn có hiệu lực cho đến khi một văn bản chính thức được ký kết và có hiệu lực thực tế. Washington muốn đảm bảo rằng mọi bước đi của Tehran đều phải được giám sát chặt chẽ và không có sự mập mờ về kỹ thuật.
Tại Israel, chính quyền Thủ tướng Netanyahu vào ngày 24/5 đã đặt ra những yêu cầu khắt khe về việc tháo dỡ các cơ sở hạt nhân. Israel lo ngại về lượng uranium đã được làm giàu hiện có tại Iran và yêu cầu chuyển toàn bộ vật liệu này ra nước ngoài. Bất chấp những khác biệt, sự ủng hộ từ các nước trong khu vực đối với một thỏa thuận chung đang tạo ra áp lực tích cực. Các cuộc tấn công trả đũa từ ngày 28/02 đến nay đang đứng trước cơ hội được thay thế bằng những bàn đàm phán thực chất.
Theo: Báo Thanh Niên