Sau các cuộc tập kích quân sự từ Mỹ và Israel ngày 28 tháng 2 khiến giới lãnh đạo cao nhất thiệt mạng, năng lực sản xuất và xuất khẩu dầu khí của Iran đang đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng, đe dọa sự ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu.
- Giả danh công an xử lý vi phạm giao thông để cưỡng đoạt tài sản ở Đồng Nai
- Việt Nam: Chấm dứt sử dụng biệt danh cho tài khoản ngân hàng từ ngày 1/3
- Người Việt tại Israel: Ám ảnh tiếng còi báo động và những lần sơ tán khẩn cấp
Năng lực nội tại và rủi ro từ các điểm khai thác trọng yếu
Iran hiện là nhà sản xuất dầu thô lớn thứ ba trong OPEC, chiếm khoảng 4,5% nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, ngành năng lượng của nước này đã suy yếu sau nhiều năm chịu trừng phạt quốc tế và thiếu đầu tư hạ tầng. Mỗi ngày, Iran khai thác khoảng 3,3 triệu thùng dầu thô và 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ; chủ yếu từ các khu vực phía tây nam như Khuzestan và mỏ khí khổng lồ South Pars, nơi đang đối mặt rủi ro an ninh cao.
Dầu mỏ được xem là trụ cột sống còn của nền kinh tế Iran, quyết định nguồn thu ngân sách và dự trữ ngoại hối. Năm 2023, doanh thu xuất khẩu dầu khí của nước này ước đạt khoảng 53 tỷ USD. Nếu hạ tầng khai thác hoặc vận chuyển bị tấn công; sự sụt giảm sản lượng sẽ nhanh chóng tạo ra khoảng trống tài chính lớn mà Tehran khó bù đắp trong ngắn hạn. Để giảm thiểu rủi ro, Iran đã xây dựng kho dầu nổi ngoài khơi với sức chứa khoảng 200 triệu thùng, tương đương nhu cầu tiêu thụ toàn cầu trong hai ngày.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng khả năng duy trì dòng chảy dầu khí ổn định vẫn rất mong manh. Trong bối cảnh OPEC+ không còn nhiều công suất dự phòng; bất kỳ sự gián đoạn nghiêm trọng nào từ Iran đều có nguy cơ gây chấn động mạnh tới thị trường năng lượng toàn cầu.
“Yết hầu” Hormuz và áp lực lạm phát toàn cầu
Mối lo ngại lớn nhất của giới tài chính quốc tế hiện nay không chỉ nằm ở các giếng dầu của Iran mà là số phận của eo biển Hormuz. Đây là “yết hầu” giao thương duy nhất nối Vịnh Ba Tư với đại dương; nơi trung chuyển tới 25% lượng dầu thô đường biển và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của toàn thế giới. Khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran bắt buộc phải đi qua con đường này sau khi rời đảo Kharg. Mặc dù eo biển chưa bị phong tỏa chính thức; nhưng tình trạng ùn ứ tàu bè đang diễn ra do các hãng vận tải lo ngại rủi ro bị tấn công hoặc bị từ chối cấp bảo hiểm hành trình.
Dự báo lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm
Sự gián đoạn tại khu vực này ngay lập tức tạo ra hiệu ứng domino lên giá năng lượng. Sáng ngày 2/3, giá dầu thô Brent đã có lúc tăng vọt 9%, chạm ngưỡng 80 USD một thùng do tâm lý lo sợ xung đột lan rộng. Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng, nếu tình trạng bất ổn tại eo biển Hormuz kéo dài; giá dầu có thể dễ dàng cán mốc 100 USD mỗi thùng. Một kịch bản như vậy sẽ giáng đòn mạnh vào nỗ lực kiềm chế lạm phát của các ngân hàng trung ương, với dự báo lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,6 đến 0,7 điểm phần trăm.
Không chỉ Iran, các nước láng giềng như Qatar; nhà cung cấp khí đốt hàng đầu — cũng đang đứng ngồi không yên khi việc vận chuyển LNG qua vùng chiến sự trở nên quá mạo hiểm. Đây được xem là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất đối với thị trường khí đốt kể từ sau biến động tại Ukraine vào đầu năm 2022.
Theo: Báo VnExpress