LÂM ĐỒNG – TAND tỉnh Lâm Đồng ngày 29/6/2026 mở phiên phúc thẩm lần thứ ba xét xử sáu cựu chiến binh bị kết tội hủy hoại rừng, dù cả tòa cấp cao lẫn Viện kiểm sát cấp cao đều đã chỉ ra hàng loạt vấn đề về chứng cứ và thủ tục tố tụng.

Vụ án bắt đầu từ đầu năm 2015, khi Chi hội Cựu chiến binh thôn 6, xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông (nay là Lâm Đồng) phát dọn một khu đất mà họ cho là không còn rừng để trồng keo gây quỹ hoạt động. Kết luận giám định tháng 4/2015 của giám định viên Huỳnh Văn Triệu xác định diện tích rừng sản xuất bị hủy hoại là 0,98 ha, thiệt hại hơn 53 triệu đồng – và đó là căn cứ duy nhất để khởi tố.

Từ đó đến nay, vụ án đã trải qua ba lần xét xử sơ thẩm, hai lần phúc thẩm và một lần giám đốc thẩm suốt 11 năm. Sáu bị cáo từng chấp hành xong bản án phúc thẩm lần hai của TAND tỉnh Đắk Nông – từ 6 đến 7 tháng tù – nhưng ra tù vẫn tiếp tục kêu oan.

Năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM xét xử giám đốc thẩm và chỉ ra 9 vấn đề cho thấy chứng cứ chưa đủ để buộc tội, từ đó hủy toàn bộ các bản án sơ thẩm và phúc thẩm ở Đắk Nông để điều tra lại. Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM cũng có văn bản cảnh báo nhiều vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng và chứng cứ, nhấn mạnh yêu cầu tránh làm oan người vô tội.

Một trong những điểm mấu chốt mà Viện KSND cấp cao chỉ ra là ngưỡng xử lý hình sự: theo khoản 1 điều 189 Bộ luật Hình sự năm 1999 và các văn bản hướng dẫn liên ngành, hủy hoại rừng sản xuất chỉ bị truy cứu hình sự khi diện tích thiệt hại trên 5.000 m². Tuy nhiên, biên bản kiểm tra hiện trường của cơ quan điều tra chỉ xác định khoảng 0,4 ha bị thiệt hại trong hai ngày tháng 1/2015 – mâu thuẫn trực tiếp với kết luận giám định 0,98 ha – và phần diện tích còn lại chưa được làm rõ là do ai chặt phá.

Quyết định giám đốc thẩm cũng xác định ông Huỳnh Văn Triệu không phải giám định viên có chuyên môn phù hợp, việc ông ký cả kết luận tháng 4/2015 lẫn kết luận giám định lại tháng 7/2016 là trái điều 34 Luật Giám định tư pháp. Sau khi vụ án bị hủy để điều tra lại, Hội đồng Giám định tư pháp lĩnh vực lâm nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành kết luận năm 2022 với nội dung “không thể giám định được ranh giới, diện tích rừng, trạng thái rừng bị thiệt hại”.

Dù vậy, đầu năm 2026, TAND khu vực 6 – Lâm Đồng xét xử sơ thẩm lần thứ ba vẫn giữ nguyên quan điểm kết tội và tuyên phạt năm bị cáo mỗi người 6 tháng tù gồm Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi), Cao Minh Điến (57 tuổi); riêng Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) chịu mức 7 tháng tù. Căn cứ để kết tội vẫn là kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu – chính kết luận mà tòa cấp cao đã xác định là vi phạm luật.

Thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, đã nhiều lần gửi văn bản tới Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng VKSND tối cao đề nghị giải quyết khách quan. Văn bản nêu rõ: “Các bị cáo trong vụ án đều là cựu chiến binh, từng tham gia quân đội, có nhiều đóng góp trong chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Việc thực hiện hành vi bị cáo buộc cũng không xuất phát từ động cơ vụ lợi cá nhân. Vì vậy, việc giải quyết vụ án cần đặc biệt thận trọng, không để xảy ra oan sai.”

Theo thượng tướng Bế Xuân Trường, khi cơ quan giám định cấp bộ đã kết luận không thể xác định được diện tích rừng bị thiệt hại, cơ quan điều tra lẽ ra phải căn cứ vào đó để đình chỉ vụ án và đình chỉ bị can theo điểm b khoản 1 điều 230 Bộ luật Tố tụng hình sự. Thay vào đó, kết luận giám định không hợp lệ của ông Triệu vẫn được tái sử dụng để kết tội – đây là khoảng cách giữa quy trình tố tụng và thực tế chứng cứ mà phiên phúc thẩm lần thứ ba hôm nay phải trả lời.

Lê Toan (tổng hợp)