NSND Hương Thơm, nguyên Phó Giám đốc Nhà hát Tuồng Việt Nam, cho rằng “thanh, sắc, thục, tinh, khí, thần” là nền tảng để nghệ sĩ sân khấu truyền thống giữ nghề lâu dài.

Trong gần 40 năm gắn bó với nghệ thuật tuồng, bà nhấn mạnh diễn viên phải nắm chắc từng bước chân, cách bắt tay, chỉ ngón theo khuôn phép và kỹ thuật sử dụng binh khí trên sân khấu. Hệ giá trị này cũng được nhiều nghệ sĩ chèo, cải lương coi là thước đo nghề nghiệp.

“Thanh” nằm ở giọng hát, lời thoại; “sắc” thể hiện qua ngôn ngữ hình thể; còn “thục” là kỹ thuật được rèn đến mức thành phản xạ. “Tinh” đòi hỏi sự tinh tế khi xử lý vai diễn, “khí” là bản lĩnh và khí chất, còn “thần” tạo nên thần thái để nhân vật có sức sống trước khán giả.

Tại một liên hoan trích đoạn sân khấu toàn quốc, 54 huy chương vàng và 60 huy chương bạc đã được trao cho các diễn viên, trong đó phần lớn tiết mục thuộc tuồng, chèo, cải lương. Những con số này cho thấy yêu cầu nghề nghiệp không chỉ nằm ở lý thuyết mà được phản ánh qua chất lượng biểu diễn và thành tích của nghệ sĩ.

Sáu tố chất khắt khe, lớp kế cận ngày càng mỏng

Ngành sân khấu truyền thống đang đứng trước một thay đổi lớn về tổ chức. Theo Quyết định số 1270/QĐ-TTg ngày 24/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Nhà hát Tuồng Việt Nam, Nhà hát Chèo Việt Nam và Nhà hát Cải lương Việt Nam hợp nhất thành Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam, hoàn tất trước ngày 1/8/2025.

TS, NSND Thanh Ngoan, nguyên Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam giai đoạn 2012-2022, đảm nhận vai trò Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Nghệ thuật Biểu diễn Truyền thống Việt Nam. Trung tâm này do Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam thành lập từ tháng 3/2025, với hướng đi gìn giữ các kỹ thuật cổ truyền.

Nhưng cùng lúc, nguồn nhân lực trẻ lại trở thành điểm nghẽn. Trước khi hợp nhất, nghệ sĩ và diễn viên dưới 30 tuổi tại ba nhà hát chỉ chiếm dưới 10-15%, trong khi ngành Tuồng đã 4-5 năm liên tiếp không tuyển được diễn viên mới.

Ở chuyên ngành diễn viên Cải lương, năm 2024 có 13 học viên trúng tuyển nhưng sang học kỳ hai chỉ còn 7 người. NSND Trọng Bình, Trưởng phòng Nghệ thuật Nhà hát Cải lương Việt Nam, cho biết sau khi biết chủ trương sáp nhập, ông và đồng nghiệp chỉ mong có một rạp hát đàng hoàng để biểu diễn.

Bài toán nhân lực còn gắn với đời sống của nghệ sĩ. Có thời gian, NSND Hương Thơm phải làm nghề may, đính kim sa trang phục hầu đồng để trang trải cuộc sống bên cạnh nghiệp diễn, theo phản ánh của Báo Công an Nhân dân.

TS, NSND Thanh Ngoan cho rằng cần “bảo tồn trong đời sống”, thay vì khép kín, đồng thời tận dụng nguồn lực kinh tế từ các chương trình OCOP để nuôi dưỡng những loại hình có nguy cơ mai một. Khi sáu tố chất nghề nghiệp đòi hỏi nhiều năm rèn luyện nhưng thu nhập chưa đủ bảo đảm cuộc sống, việc giữ chân người trẻ trở thành bài toán không thể né tránh.

Nguyễn Hiệp (tổng hợp)

Từ Khóa: