Phú Thọ – Tòa phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm từng công nhận ông Dũng được toàn quyền sử dụng 1.200 m2 đất thừa kế, buộc vụ tranh chấp giữa 11 anh chị em ruột quay lại xét xử sơ thẩm lần thứ ba.
- Sang tên nhà cho bạn thân vay tiền, người đàn ông TPHCM suýt mất căn nhà 5 tỷ đồng
- Nhân viên ngân hàng ở Quảng Trị bị bắt vì lừa đảo hơn 29 tỷ đồng
- Eo biển Hormuz bị dùng làm con bài mặc cả giữa Mỹ và Iran
Tuần qua, Tòa phúc thẩm Tòa án Nhân dân Tối cao tại Hà Nội ra quyết định hủy án sau khi ông Nam, con trai trưởng trong gia đình, nộp đơn kháng cáo bản án mà Tòa án Nhân dân tỉnh Phú Thọ đã tuyên 9 tháng trước đó. Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ tranh chấp kéo dài suốt bốn năm giữa 11 anh chị em ruột về quyền thừa kế đối với 1.200 m2 đất mà cha mẹ họ mua từ năm 1962 nhưng không để lại di chúc trước khi qua đời.
Năm 1962, cha mẹ của 11 người con mua lại 1.200 m2 đất từ một hộ dân trong làng, sau đó trích 138 m2 giao cho ông Dũng, người con thứ tư, để dựng nhà riêng. Khi hai cụ qua đời, gia đình không để lại bất kỳ văn bản nào phân chia phần đất còn lại hơn 1.000 m2.
Năm 2020, ông Nam đứng ra triệu tập 11 anh chị em để bàn việc dựng nhà từ đường trên phần đất chung, nhưng cuộc họp bất ngờ vỡ lẽ một sự thật khác. Ông Dũng thông báo rằng toàn bộ 1.200 m2, chứ không riêng 138 m2 được chia trước đó, đã đứng tên một mình ông trong sổ đỏ cấp từ năm 2005, khi người mẹ vẫn còn sống.
Ông Nam cùng bảy anh chị em khác cho rằng việc em trai đứng tên toàn bộ tài sản mà không có văn bản cha mẹ ủy quyền hay tặng cho là trái quy định pháp luật. Tám người này khởi kiện, yêu cầu tòa xác định ông Dũng chỉ được giữ đúng 138 m2 đã được chia ban đầu, còn phần còn lại phải đem chia thừa kế cho tất cả anh chị em.
Ngược lại, ông Dũng khẳng định từ năm 1992, người cha đã đến Ủy ban Nhân dân xã làm thủ tục cho ông toàn bộ diện tích đất, và từ đó ông một mình quản lý, xây tường bao, đóng thuế sử dụng đất suốt nhiều năm liên tục. Ông cũng nêu thêm rằng cha mẹ đã chuyển sang sống tại một mảnh đất khác trong xã từ năm 1992, và khi qua đời, đám tang của cả hai cụ đều được tổ chức tại nơi ở mới này.
Trong quá trình xét xử trước đó, hồ sơ gốc về việc cấp sổ đỏ cho ông Dũng không thể thu thập được vì cả Ủy ban Nhân dân xã lẫn huyện đều báo cáo đã bị thất lạc. Đến tháng 3/2024, chính quyền xã bất ngờ tìm lại được tài liệu cho thấy năm 2000 địa phương từng tổ chức một đợt rà soát để cấp sổ đỏ đồng loạt cho các hộ dân không có tranh chấp.
Theo tài liệu này, hội đồng xét duyệt đã xác định 668 hộ đủ điều kiện, danh sách được niêm yết công khai và thông báo qua loa phát thanh suốt 15 ngày mà không phát sinh khiếu nại nào. Đến tháng 12/2005, sổ đỏ chính thức được cấp cho toàn bộ 668 hộ này, trong đó có tên ông Dũng.
Dựa trên những căn cứ đó, cấp sơ thẩm nhận định cha mẹ cùng các con đều sinh sống tại địa phương và biết rõ chủ trương cấp sổ đỏ, nhưng chỉ duy nhất ông Dũng đứng ra kê khai trong khi không ai phản đối. Từ đó, Tòa án Nhân dân tỉnh Phú Thọ tuyên ông Dũng được quyền sử dụng toàn bộ 1.200 m2 đất, coi đây là trường hợp chiếm hữu ngay tình sau nhiều năm quản lý ổn định.
Tuy nhiên, Viện Kiểm sát cấp phúc thẩm cho rằng toàn bộ lập luận trên không có căn cứ vững chắc để tước quyền thừa kế của mười người còn lại. Một cựu cán bộ địa chính xã đã thừa nhận từng tự ý gạch tên người cha để thay bằng tên ông Dũng trong hồ sơ địa chính, chỉ dựa trên lời nói miệng của ông, một việc mà Viện Kiểm sát xác định là sai phạm nghiêm trọng.
Viện Kiểm sát cũng chỉ ra rằng thửa đất là tài sản chung của hai vợ chồng, nên việc một mình người cha quyết định cho tặng toàn bộ cho ông Dũng là không hợp pháp theo quy định. Cơ quan này khẳng định việc niêm yết danh sách và thông báo qua loa phát thanh chỉ là thủ tục hành chính thông thường, hoàn toàn không thể thay thế cho một thỏa thuận phân chia di sản thực sự giữa 11 người con.
“Không thể dùng lý do họ không phản đối lúc đó để tước bỏ quyền thừa kế”, Viện Kiểm sát nêu quan điểm tại phiên xét xử phúc thẩm. Quan điểm này được tòa phúc thẩm đồng tình hoàn toàn, khi nhận định sự im lặng kéo dài của cha mẹ và các anh chị em trong nhiều năm không đủ căn cứ để mặc nhiên công nhận toàn bộ quyền sử dụng đất thuộc về một mình ông Dũng.
Hồ sơ về việc hợp thửa 138 m2 đất được chia ban đầu với phần diện tích còn lại cũng không còn được lưu trữ tại địa phương, khiến toàn bộ quá trình cấp sổ đỏ cho ông Dũng thiếu đi sự minh bạch cần thiết. Do thửa đất hiện đang được ông Dũng thế chấp tại ngân hàng, việc phân chia di sản không thể thực hiện ngay tại phiên phúc thẩm, buộc Hội đồng xét xử phải hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để điều tra và xét xử lại từ đầu.
Sau bốn năm theo đuổi vụ kiện, tranh chấp giữa 11 anh chị em ruột nay quay trở lại Tòa án Nhân dân tỉnh Phú Thọ để mở phiên sơ thẩm lần thứ ba. Vụ việc cho thấy một thủ tục hành chính từng được coi là công khai, minh bạch nhiều năm trước vẫn có thể bị lật lại khi thiếu vắng một văn bản thỏa thuận rõ ràng giữa những người thừa kế.
Nguyễn Chiến (tổng hợp)