Dù mức phạt tăng cao, tình trạng vi phạm hành lang an toàn đường sắt vẫn diễn biến phức tạp, đặt ra bài toán về ý thức và hạ tầng giao thông hiện nay.
- Công an bắt đối tượng trốn truy nã 40 năm lẩn trốn trong và ngoài nước
- Triệt phá đường dây lừa đảo công nghệ cao xuyên quốc gia tại Lào
- Bắt thanh niên mượn rồi chiếm đoạt điện thoại của tài xế taxi
Vượt rào chắn đường sắt và những hồi chuông cảnh báo vi phạm
Trong những ngày đầu tháng 4, hàng loạt vụ vi phạm hành lang an toàn đường sắt đã được ghi nhận tại nhiều địa phương, gây lo ngại về sự an toàn của cả người tham gia giao thông lẫn nhân viên ngành đường sắt. Tại Đà Nẵng, một phụ nữ bị xử phạt 5 triệu đồng và tước giấy phép lái xe sau khi cố tình điều khiển ô tô băng qua đường ray lúc tín hiệu cảnh báo đã bật sáng.Tại Khánh Hòa, một người đi xe máy thậm chí đã lao thẳng vào rào chắn khi đoàn tàu đang đến gần, hay nghiêm trọng hơn là vụ việc nhân viên gác chắn bị hành hung phải nhập viện chỉ vì nhắc nhở người dân chấp hành quy định.
Vấn đề này không chỉ dừng lại ở ý thức cá nhân mà còn đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của pháp lý khi các chế tài ngày càng nghiêm khắc. Hiện nay, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và Luật Đường sắt đã quy định mức phạt rất cao, từ vài trăm nghìn lên đến 25 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm tại điểm giao cắt. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức phạt nặng vẫn chưa đủ sức răn đe tương ứng với số vụ vi phạm. Điều này phản ánh một nghịch lý khi chi phí vi phạm trên danh nghĩa rất lớn nhưng xác suất bị phát hiện và xử lý trong thực tế vẫn còn thấp, khiến người dân dễ dàng nảy sinh tâm lý chủ quan khi đối diện với rào chắn.
Vượt rào chắn đường sắt từ góc nhìn tâm lý và hạ tầng
Quyết định vượt rào chắn thường diễn ra trong tích tắc, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ thói quen vội vàng và cảm nhận sai lệch về mức độ rủi ro của người tham gia giao thông. Nhiều người tin rằng mình có thể “qua kịp” trước khi tàu đến mà không hiểu rằng tàu hỏa không thể phanh gấp hay đổi hướng như phương tiện đường bộ. Khi một hành vi nguy hiểm lặp đi lặp lại nhiều lần mà không gây ra hậu quả ngay lập tức, nó dần được xem là bình thường. Áp lực tuân thủ quy định cũng bị giảm xuống khi một bộ phận người dân cảm thấy việc chờ đợi trước barie là mất thời gian và sự tiện lợi cá nhân được đặt lên trên các quy tắc an toàn.
Bên cạnh yếu tố con người, những lỗ hổng trong hạ tầng giao thông cũng đóng vai trò không nhỏ dẫn đến tình trạng này. Theo số liệu từ Cục Đường sắt Việt Nam, cả nước hiện còn tồn tại hơn 2.800 lối đi tự mở qua đường sắt chưa được xử lý dứt điểm, đây là những khu vực tiềm ẩn nguy cơ tai nạn rất cao vì thiếu rào chắn tự động và cảnh báo. Ở một số điểm giao cắt chính, việc hạ rào chắn sớm để đảm bảo an toàn đôi khi tạo ra khoảng thời gian chờ đợi kéo dài khiến người dân cảm thấy lãng phí. Trong khi đó, nhân viên gác chắn trực tiếp làm việc tại hiện trường lại không có quyền xử phạt, dẫn đến việc họ thường xuyên phải đối mặt với sự phản ứng tiêu cực hoặc chống đối từ người vi phạm.
Chuyển đổi từ chế tài xử phạt sang quản trị rủi ro toàn diện
Để cải thiện tình hình, cần có sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận, chuyển từ việc xử lý hành vi sau vi phạm sang quản trị rủi ro một cách chủ động thông qua công nghệ. Việc ứng dụng hệ thống camera giám sát để thực hiện “phạt nguội” sẽ làm thay đổi tâm lý người tham gia giao thông, khiến họ hiểu rằng mọi hành vi vi phạm đều chắc chắn bị phát hiện và xử lý thay vì chỉ mang tính may rủi. Về lâu dài, các giải pháp hạ tầng quy mô như xây dựng hầm chui để tách dòng giao thông tại những điểm đen về an toàn là hướng đi bền vững nhất, dù đòi hỏi mức đầu tư lớn như đề án đã được Chính phủ phê duyệt với kế hoạch xây dựng 149 hầm chui trên tuyến Bắc – Nam.
Bên cạnh đó, việc cung cấp thông tin sớm về thời gian tàu đến cho người dân thông qua các ứng dụng công nghệ cũng là một giải pháp thiết thực để giảm bớt áp lực chờ đợi tại các rào chắn. Khi người dân có thể dự đoán được thời gian, tâm lý nôn nóng dẫn đến hành vi “tranh thủ đi nhanh” sẽ được hạn chế đáng kể. Cuối cùng, an toàn đường sắt không chỉ là câu chuyện của ngành giao thông mà còn phụ thuộc vào áp lực tuân thủ từ cộng đồng. Một môi trường giao thông mà ở đó hành vi vượt rào bị phản đối và giám sát chặt chẽ sẽ tạo ra kỷ luật tự giác, bảo vệ tính mạng cho chính người tham gia giao thông và lực lượng làm nhiệm vụ tại các tuyến đầu.
Theo: Báo Dân trí