Các tổ chức khoa học khí hậu cho biết trong giai đoạn 2025–2026, trên toàn cầu, biến đổi khí hậu cực đoan đang làm biến dạng chu kỳ bốn mùa truyền thống và hình thành “mùa thứ 5” với các hiện tượng thời tiết kéo dài, bất thường.
- Áo phao Titanic của người sống sót được đấu giá gần 23 tỷ đồng
- Xung đột Mỹ – Iran: Nga và Trung Quốc hối thúc đàm phán hòa bình
- Lời nói mang thiện tâm- Bí quyết giúp viên ngọc quý trong con tỏa sáng
Các mùa chuyển tiếp đang bị xóa mờ khỏi hệ thống khí hậu
Trong suốt tiến trình phát triển của Trái đất, bốn mùa xuân – hạ – thu – đông luôn tồn tại như một hệ thống ổn định, giúp điều hòa môi trường sống cho mọi sinh vật. Đặc biệt, mùa xuân và mùa thu đóng vai trò như những “khoảng đệm” giúp nhiệt độ chuyển đổi dần, hạn chế những cú sốc nhiệt đối với hệ sinh thái. Tuy nhiên, những năm gần đây, cấu trúc này đang bị thay đổi một cách rõ rệt.
Nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục gia tăng và tiến sát ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Khi nhiệt độ tăng nhanh, mùa hè có xu hướng kéo dài và mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Trong khi đó, mùa đông không còn giữ được sự ổn định vốn có, trở nên ngắn hơn và biến động hơn.
Hệ quả trực tiếp là các mùa chuyển tiếp bị thu hẹp đáng kể. Ở nhiều khu vực thuộc Bắc bán cầu, mùa xuân gần như biến mất, khi nhiệt độ chuyển từ lạnh sang nóng chỉ trong thời gian rất ngắn. Sự thay đổi đột ngột này khiến các loài sinh vật không kịp thích nghi với môi trường mới.
Một trong những biểu hiện rõ rệt nhất là sự lệch pha sinh học. Cây cối nở hoa sớm hơn bình thường, nhưng các loài côn trùng thụ phấn lại chưa xuất hiện đúng thời điểm. Điều này làm gián đoạn quá trình sinh sản tự nhiên, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và sự tồn tại của nhiều loài.
Không chỉ dừng lại ở đó, sự mất đồng bộ giữa các loài còn gây ảnh hưởng dây chuyền đến toàn bộ hệ sinh thái. Khi một mắt xích bị lệch nhịp, các mắt xích khác cũng bị tác động theo, dẫn đến nguy cơ mất cân bằng ngày càng nghiêm trọng. Đây chính là dấu hiệu cho thấy hệ thống khí hậu đang bước vào một giai đoạn bất ổn mới.
“Mùa thứ 5” hình thành từ những hiện tượng cực đoan kéo dài
Khái niệm “mùa thứ 5” không xuất phát từ sự thay đổi nhẹ trong thời tiết, mà là kết quả của các hiện tượng khí hậu cực đoan diễn ra liên tục và kéo dài theo chu kỳ. Khi những hiện tượng này xuất hiện đủ thường xuyên và có tính lặp lại, chúng dần được coi như một “mùa” riêng biệt.
Tại Nam Á, nhiều thành phố lớn đang phải đối mặt với “mùa sương mù độc hại” kéo dài từ cuối năm này sang đầu năm sau. Lớp bụi mịn dày đặc tích tụ trong không khí khiến chất lượng không khí giảm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Trong khoảng thời gian này, các hoạt động kinh tế và giáo dục bị gián đoạn đáng kể.
Ở các khu vực khác như Bắc Mỹ và Úc, cháy rừng không còn là hiện tượng rải rác mà đã trở thành một giai đoạn kéo dài. Các đám cháy xuất hiện sớm hơn so với trước đây và kéo dài trong nhiều tháng, tạo ra những lớp khói bụi dày đặc bao phủ bầu trời.
Điểm chung của các hiện tượng này là chúng không còn mang tính bất thường. Thay vào đó, chúng xuất hiện theo chu kỳ và có thể dự đoán được về mặt thời gian. Điều này khiến chúng mang đầy đủ đặc điểm của một “mùa” trong năm.
Sự hình thành của “mùa thứ 5” cho thấy khí hậu Trái đất không chỉ thay đổi về mức độ mà còn thay đổi về cấu trúc. Đây là một bước chuyển lớn, buộc con người phải nhìn nhận lại cách hiểu truyền thống về thời tiết và mùa vụ.
Đại dương nóng lên và sự rối loạn của các dòng khí quyển
Một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy sự xuất hiện của “mùa thứ 5” là sự gia tăng nhiệt độ của đại dương. Nước biển hiện đang hấp thụ phần lớn lượng nhiệt dư thừa từ hiệu ứng nhà kính, khiến nhiệt độ bề mặt đại dương tăng lên mức kỷ lục.
Khi đại dương nóng lên, năng lượng trong hệ thống khí hậu cũng gia tăng. Điều này tạo điều kiện cho các cơn bão hình thành mạnh hơn, nhanh hơn và khó dự đoán hơn. Đặc biệt, các cơn bão có thể xuất hiện vào những thời điểm vốn không phải mùa bão trước đây.
Bên cạnh đó, sự nóng lên ở Bắc Cực đang làm suy yếu các dòng khí quyển quan trọng, đặc biệt là dòng tia. Khi dòng khí này bị biến dạng, các khối không khí lạnh có thể di chuyển xuống những khu vực có khí hậu ấm hơn, gây ra các đợt rét bất thường.
Sự kết hợp giữa đại dương nóng lên và khí quyển biến động đã tạo ra một hệ thống thời tiết phức tạp hơn rất nhiều so với trước đây. Các hiện tượng như nắng nóng kéo dài, băng giá đột ngột hay bão trái mùa ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
Những thay đổi này khiến việc dự báo thời tiết trở nên khó khăn, đồng thời làm gia tăng mức độ rủi ro đối với con người. Đây chính là nền tảng hình thành nên trạng thái khí hậu mới, trong đó “mùa thứ 5” là biểu hiện rõ ràng nhất.
Tác động sâu rộng đến kinh tế và sức khỏe con người
Sự xuất hiện của “mùa thứ 5” không chỉ là vấn đề môi trường mà còn kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với kinh tế và xã hội. Trong đó, nông nghiệp là lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất.
Khi chu kỳ mùa bị thay đổi, lịch gieo trồng truyền thống không còn phù hợp. Nhiều loại cây trồng không thể thích nghi với điều kiện thời tiết mới, dẫn đến tình trạng giảm năng suất và mất mùa. Điều này làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt lương thực trên phạm vi toàn cầu.
Bên cạnh đó, các đợt nắng nóng cực đoan kết hợp với độ ẩm cao đang ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người. Nhiều khu vực buộc phải điều chỉnh giờ làm việc để tránh thời điểm nhiệt độ cao nhất trong ngày. Các hệ thống làm mát và cảnh báo thời tiết cũng được đầu tư mạnh mẽ hơn.
Không chỉ dừng lại ở hiện tại, những biến đổi này còn đặt ra thách thức lâu dài đối với các quốc gia. Khi khí hậu trở nên khó dự đoán, việc xây dựng chiến lược phát triển bền vững trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Trong bối cảnh đó, “mùa thứ 5” không chỉ là một thuật ngữ mô tả mà còn là lời cảnh báo rõ ràng. Nếu con người không có những hành động kịp thời nhằm giảm phát thải và bảo vệ môi trường, những biến đổi hiện nay có thể trở thành trạng thái bình thường của Trái đất trong tương lai gần.
Đồng thời, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc thích ứng với biến đổi khí hậu không thể trì hoãn. Những thay đổi trong hệ thống thời tiết đang diễn ra nhanh hơn dự báo, đòi hỏi các quốc gia phải hành động đồng bộ, nếu không “mùa thứ 5” sẽ trở thành trạng thái khí hậu quen thuộc trong tương lai gần.
Theo: Phụ nữ mới