Tre nở hoa, là một hiện tượng tự nhiên hiếm gặp; thường xảy ra ở loài tre lê, với chu kỳ 45–50 năm; đôi khi kéo dài tới 60 năm. Hiện tượng tre ra hoa sau nhiều thập kỷ, tạo quả quý hiếm; ảnh hưởng môi trường và được người Việt xem như điềm báo.
- Hạnh phúc ở đâu khi tiền bạc và nhà cửa không còn là câu trả lời?
- The Hum – Âm thanh từ lòng đất hay giới hạn của não bộ con người?
- Việt Nam: Chuyện tình và nghị lực của cặp vợ chồng cao hơn 1 mét
1. Tre lê – Loài tre kỳ lạ và quý hiếm
Tre lê là một trong những loài tre quý hiếm, phân bố chủ yếu ở Đông Nam Á; nổi bật với tốc độ sinh trưởng nhanh và chiều cao có thể vượt 20 mét. Điểm đặc biệt nhất, của loài tre này là chu kỳ ra hoa dài đến 45–50 năm; có nơi lên tới 60 năm. Khi ra hoa, các chùm hoa phát triển thành quả; giống quả lê hoặc dừa non, với đường kính trung bình khoảng 7 cm; chứa nhiều protein, vitamin C, và khoáng chất.
Hiện tượng ra hoa của tre lê, không chỉ là kỳ quan thiên nhiên; mà còn tạo ra quả tre lê quý giá, thường rất hiếm thấy. Một số quả rụng sớm hoặc bị chim và thú ăn mất, nhưng nếu quả còn nguyên; chúng có thể nảy mầm ngay trên cây mẹ, tạo ra thế hệ tre mới. Cơ chế tái sinh này rất đặc biệt, giúp loài tre duy trì quần thể trong tự nhiên; mặc dù chu kỳ ra hoa dài và ít xảy ra.
Về giá trị kinh tế, quả tre lê trở thành “đặc sản”; do sự quý hiếm và hương vị độc đáo, khiến nhiều người săn lùng; nhưng khó có cơ hội sở hữu. Sự kết hợp giữa chu kỳ ra hoa dài, giá trị dinh dưỡng cao; và cơ chế tái sinh hiếm gặp; đã tạo nên sự bí ẩn xung quanh loài tre này. Đồng thời khiến nó trở thành đối tượng nghiên cứu quan trọng trong sinh thái học và bảo tồn.
2. Dân gian và những điềm báo liên quan tre nở hoa
Từ lâu, tre ra hoa đã đi vào đời sống văn hóa Việt Nam và nhiều quốc gia Đông Á; gắn với những điềm báo kỳ bí. Trong dân gian Việt Nam, câu tục ngữ “Tre nhà ai ra hoa thì sắp có người già ra đi”; hay “bụi tre ra hoa là sắp lụi tàn”; phản ánh niềm tin rằng hiện tượng này báo trước những biến cố trong gia đình và cộng đồng. Người dân thường áp dụng các biện pháp như cắt hoa, bón đất; chăm sóc cây để hy vọng “cứu” tre khỏi cái kết nghiệt ngã.
Không chỉ ở Việt Nam, các nền văn hóa khác cũng gắn tre nở hoa với điềm báo. Tại Trung Quốc, hoa tre từng được xem là dấu hiệu báo trước dịch bệnh hoặc nạn đói. Ở bang Mizoram, Ấn Độ, tre Melocanna baccifera ra hoa hàng loạt; dẫn đến hiện tượng “ra hoa lũ”, thu hút lượng lớn chuột ăn quả, phá hại mùa màng; và gây ra nạn đói nghiêm trọng. Những câu chuyện này, không chỉ minh họa mối liên hệ giữa thiên nhiên và đời sống con người; mà còn lý giải vì sao tre ra hoa lâu đời; luôn gắn với tín ngưỡng dân gian và điềm báo xã hội.
Ngoài khía cạnh văn hóa, nhiều người còn liên hệ hiện tượng tre nở hoa; với các sự kiện hiện đại, như dịch bệnh COVID-19; coi đây là dấu hiệu cảnh báo sớm. Dù không có cơ sở khoa học trực tiếp, những trải nghiệm này phản ánh nhu cầu con người; tìm cách giải thích các hiện tượng thiên nhiên hiếm gặp; đồng thời giúp họ chuẩn bị tâm lý trước những biến cố có thể xảy ra.
3. Hậu quả sinh thái và góc nhìn khoa học
Hiện tượng tre ra hoa hàng loạt, được các nhà sinh thái học; gọi là “ra hoa lũ” – cả rừng cùng ra hoa sau nhiều thập kỷ; rồi chết dần, mở đường cho thế hệ cây mới. Quả tre rải đều trên mặt đất, trở thành nguồn thức ăn phong phú cho chim; chuột và nhiều loài động vật khác. Tuy nhiên, sự xuất hiện đồng loạt của hạt giống cũng tạo ra những thay đổi sinh thái đáng kể.
Các khu vực có tre nở hoa, thường chứng kiến sự gia tăng đột ngột quần thể gặm nhấm; dẫn đến phá hoại mùa màng; thiệt hại kinh tế và thậm chí nạn đói. Tại Việt Nam, sau khi rừng tre ra hoa; nhiều năm sau người dân quan sát thấy số lượng măng tre giảm đáng kể; ảnh hưởng đến nguồn thực phẩm và sinh kế địa phương. Sự kiện này, cũng tạo điều kiện thuận lợi cho dịch bệnh lây lan; khi nguồn thức ăn tập trung cho động vật hoang dã tăng mạnh.
Góc nhìn khoa học cho thấy, đây là cơ chế sinh thái tự nhiên: tre ra hoa, tạo hạt; để tái sinh loài; rồi chết đi để nhường chỗ cho thế hệ mới phát triển. Tuy nhiên, hậu quả gián tiếp, của việc ra hoa hàng loạt; kết hợp với thói quen và sinh kế, của con người; đã tạo ra những “điềm báo” trong văn hóa dân gian. Như vậy, tre nở hoa vừa là hiện tượng sinh thái, vừa là biểu tượng văn hóa; phản ánh mối quan hệ phức tạp giữa thiên nhiên và con người; đồng thời nhắc nhở chúng ta cần hòa hợp với chu kỳ tự nhiên; hiểu rõ các tác động sinh thái; và chuẩn bị ứng phó với biến đổi môi trường.
Theo: Báo Vạn Điều Hay