Tại Washington ngày 6/4, chiến lược Trump về Iran ưu tiên gây sức ép kinh tế thay vì chiến tranh nhằm tránh thảm họa địa chính trị tốn kém toàn cầu.

Bài toán chi phí và rủi ro địa chính trị trong chiến lược Trump

Tổng thống Donald Trump hiểu rõ bài toán chi phí quân sự dựa trên các bài học từ lịch sử hiện đại tại Iraq và Afghanistan. Theo các nghiên cứu từ dự án “Chi phí chiến tranh” của Đại học Brown, Mỹ đã tiêu tốn hơn 8.000 tỉ USD cho các cuộc xung đột sau sự kiện 11/9, dẫn đến hơn 900.000 người thiệt mạng. Sự dè dặt đối với mô hình “đánh sập rồi tái thiết” đang ngày càng gia tăng ngay cả trong những nhóm cầm quyền cứng rắn nhất tại Washington.

Iran được giới chuyên gia đánh giá là một thực thể phức tạp hơn nhiều so với Iraq do có diện tích lớn gấp bốn lần và địa hình núi non hiểm trở như dãy Zagros. Cấu trúc nhà nước bền vững và dân số đông khiến việc quản trị hậu chiến trở thành một kịch bản vô cùng tốn kém và đầy rủi ro. Thay vì tấn công trực diện, Washington ưu tiên sử dụng mô hình gây áp lực kinh tế tối đa kết hợp với các biện pháp răn đe quân sự.

Lịch sử Trung Đông cho thấy các cuộc tấn công quân sự chớp nhoáng thường để lại những khoảng trống quyền lực nguy hiểm và bất ổn kéo dài. Việc lật đổ các chính quyền cũ trước đây đã vô tình mở đường cho sự trỗi dậy của các tổ chức cực đoan như IS và các vòng xoáy xung đột giáo phái. Do đó, mục tiêu hiện nay là buộc đối phương phải thương lượng trong vị thế yếu hơn thay vì tìm cách thay đổi chế độ ngay lập tức.

Lợi ích kinh tế và cơ chế kiềm chế xung đột tại Trung Đông

Một số nhà quan sát cho rằng Iran không chỉ đơn thuần là một hồ sơ an ninh mà còn là mắt xích quan trọng trong guồng quay kinh tế quốc tế. Theo báo cáo năm 2025 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Iran có thế mạnh nổi bật về đào tạo khoa học kỹ thuật và đứng thứ 70 trong Chỉ số đổi mới toàn cầu. Việc duy trì một quốc gia ổn định để tham gia vào thương mại toàn cầu được xem là lựa chọn mang lại nhiều lợi ích thực dụng hơn.

Tầm quan trọng chiến lược của eo biển Hormuz, nơi có 1/5 lượng dầu thương mại thế giới đi qua mỗi ngày, là yếu tố không thể bỏ qua. Bất kỳ sự đứt gãy nào tại tuyến hàng hải này cũng có thể tạo ra hiệu ứng tiêu cực lên chuỗi cung ứng năng lượng và kinh tế toàn cầu. Giới phân tích nhận định một chiến thắng quân sự dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống vận tải biển sẽ mang lại lợi ích cho đối thủ của Mỹ hơn là cho Washington.

Trong quan hệ quốc tế, cơ chế “mở van áp suất” thường được sử dụng để tránh việc các bên bước qua ranh giới của một cuộc chiến tổng lực. Những phản ứng có chừng mực sau các vụ va chạm quân sự cho thấy các bên vẫn duy trì những bước lùi có tính toán để giữ thể diện và kiểm soát tình hình. Việc áp dụng binh pháp “vây sư tất khuyết” cho thấy Mỹ đang duy trì áp lực nhưng vẫn chừa lối mở cho các giải pháp ngoại giao trong tương lai.

Theo: Báo Tuổi Trẻ

Từ Khóa: