Sách đồng Khâm ban: Dấu tích chinh chiến của vua Lê Thánh Tông

Sách đồng Khâm ban ghi lại chiến dịch của vua Lê Thánh Tông chống Chiêm Thành thế kỷ 15, phản ánh lịch sử, tín ngưỡng và ký ức địa phương.

Bối cảnh ra đời của Sách đồng Khâm ban

Sách đồng Khâm ban, còn gọi là Cầu Không từ ký, được đúc theo lệnh vua Lê Thánh Tông vào ngày 6/3/1472, niên hiệu Hồng Đức năm thứ ba. Hiện vật gồm hai tấm đồng đỏ ghép lại thành bốn trang; mỗi tấm dài 45 cm, rộng 18,5 cm, dày 0,5 cm. Tổng cộng có 528 chữ, trong đó có 526 chữ Hán và 2 chữ Nôm. Hai trang giữa của sách được trình bày theo phong cách cổ điển với 19 dòng dọc; số lượng chữ mỗi dòng không đồng nhất, dao động từ một chữ đến 37 chữ. Sau hơn năm thế kỷ, các dòng chữ vẫn còn rõ nét; dù bề mặt đã phủ lớp rêu xám theo thời gian.

Nội dung văn bản khắc trên sách phản ánh một sự kiện quân sự thế kỷ 15: nhà vua thân chinh đánh Chiêm Thành. Khi đoàn thuyền đi qua khu vực cửa sông Long Xuyên; thuộc địa phận nay là xã Bắc Lý, tỉnh Ninh Bình, vua cho dừng nghỉ. Theo ghi chép, ông mơ thấy một vị thần xin theo trợ giúp; sau đó cử quan lại kiểm chứng; và tổ chức nghi lễ tại đền Cầu Không trước khi tiếp tục hành trình.

Sách đồng Khâm ban: Dấu tích chinh chiến của vua Lê Thánh Tông — Sách đồng Khâm ban ghi lại chiến dịch đánh Chiêm Thành thời Lê Thánh Tông.
(Ảnh: Chụp màn hình báo VnExpress)

Sau khi thắng trận trở về vào tháng 8 năm Tân Mão 1471, nhà vua cho tu sửa đền và dựng cầu tại khu vực này; đồng thời cho đúc cuốn sách đồng để ghi lại sự kiện. Văn bản vừa mang tính ghi chép lịch sử; vừa thể hiện niềm tin vào yếu tố linh thiêng trong bối cảnh chiến tranh; và đời sống tinh thần thời Lê sơ.

Hành trình lưu lạc và giá trị sử liệu

Trong thế kỷ 20, hiện vật trải qua nhiều biến động. Năm 1952, trong bối cảnh chiến tranh Đông Dương, đền Cầu Không bị phá hủy và cuốn sách rơi xuống sông. Người dân địa phương sau đó tìm vớt và lưu giữ trong dân gian. Trải qua nhiều lần di chuyển, hiện vật từng được bảo quản tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm và chùa Văn An. Hiện nay, cuốn sách đồng đã được đưa về lưu giữ chính thức tại đình Cầu Không, xã Bắc Lý, tỉnh Ninh Bình.

Hồi thánh 2, Sách đồng Khâm ban được công nhận là bảo vật quốc gia. Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, đây là một trong những sách đồng có niên đại xác định sớm tại Việt Nam. Nội dung không chỉ ghi lại chiến dịch quân sự; mà còn phản ánh cách kết hợp giữa quyền lực chính trị và tín ngưỡng trong xã hội đương thời.

Từ góc độ nghiên cứu, hiện vật cung cấp dữ liệu về lịch sử, địa danh, nghi lễ và đời sống văn hóa thế kỷ 15. Đồng thời, đây cũng là tư liệu quan trọng để tìm hiểu chữ Hán, chữ Nôm và nghệ thuật khắc trên kim loại thời Lê sơ. Việc bảo tồn và trưng bày hiện vật giúp làm rõ hơn những lớp ký ức lịch sử còn lưu lại trong không gian văn hóa địa phương.

Theo: VnExpress