Tỷ phú Mỹ Bryan Johnson chi hàng triệu USD mỗi năm để đảo ngược tuổi sinh học nhưng đầu tháng 7/2026 lại mắc chứng viêm dạ dày tự miễn, một căn bệnh mạn tính chưa thể chữa khỏi.

Trường hợp của Bryan Johnson một lần nữa đặt ra câu hỏi cũ: con người nên tìm cách trẻ mãi hay chấp nhận già đi một cách khỏe mạnh? Các nhà khoa học, trong đó có Giáo sư Éric Gilson từ Viện Nghiên cứu Ung thư và Lão hóa (IRCAN) thuộc Đại học Côte d’Azur của Pháp, đã chỉ ra những giới hạn sinh học mà tiền bạc không thể vượt qua.

Trong thời gian dài, giới khoa học xem lão hóa đơn thuần là sự hao mòn của cơ thể theo năm tháng. Phải đến những năm 1960, quan điểm này mới thay đổi khi các nhà nghiên cứu phát hiện bản thân từng tế bào cũng trải qua một tiến trình già đi độc lập.

Theo Giáo sư Éric Gilson, sự lão hóa tế bào thực chất là phản ứng của tế bào trước các tác nhân gây căng thẳng. Những tế bào này không chết ngay mà rơi vào trạng thái tổn thương, suy giảm chức năng rồi tích tụ dần trong các mô, và chính sự tích tụ đó đẩy nhanh quá trình thoái hóa của toàn cơ thể.

Một trong những dấu hiệu lão hóa được xác định rõ nhất là sự ngắn lại của telomere, các đoạn DNA nằm ở đầu nhiễm sắc thể và co ngắn dần sau mỗi lần tế bào phân chia. Từ đây, khái niệm tuổi sinh học ra đời: một người có thể 60 tuổi trên giấy tờ nhưng tuổi sinh học của tế bào lại cao hoặc thấp hơn tùy mức độ tổn thương phân tử bên trong.

Con người nên trẻ hóa hay già đi khỏe mạnh? Góc nhìn khoa học về tuổi thọ và lão hóa giúp bạn hiểu cách sống khỏe bền vững.
Các nhà khoa học phân tích hướng tiếp cận lão hóa khỏe mạnh thay vì chỉ tập trung vào trẻ hóa. (Ảnh minh họa: MUC)

Sự xuất hiện của các khái niệm mới cũng kéo theo những thử nghiệm táo bạo. Năm 2023, Bryan Johnson gây tranh cãi khi truyền huyết tương từ người con trai 17 tuổi của mình, dựa trên các thí nghiệm ghép nối tuần hoàn máu trên chuột từng cho thấy huyết tương của cá thể trẻ có thể mang lại một số cải thiện sinh học cho cá thể già.

Tuy nhiên, Giáo sư Éric Gilson cảnh báo việc áp dụng trực tiếp phương pháp này lên người tiềm ẩn rủi ro lớn, từ nguy cơ bất đồng nhóm máu, lây nhiễm tác nhân gây bệnh đến các biến chứng chưa thể lường trước. Đây vẫn chỉ là một hướng nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, chưa phải liệu pháp điều trị chống lão hóa được công nhận.

Một hướng đi khác là tái lập trình tế bào, dùng các yếu tố phiên mã để đưa tế bào trở lại trạng thái non trẻ. Dù có thể thực hiện thành công trong thí nghiệm, công nghệ này vấp phải rào cản nguy hiểm: chính cơ chế giúp tế bào tái tạo cũng là cơ chế làm phát sinh khối ung thư.

Bên cạnh đó, lão hóa còn để lại những tổn thương DNA tích tụ từ các đột biến ngẫu nhiên mà khoa học hiện chưa có công cụ xóa bỏ; việc tái lập trình chỉ tác động lên hệ gen biểu sinh chứ không thể can thiệp vào tổn thương di truyền gốc. Chính vì vậy, giới nghiên cứu nghiêm túc đang chuyển hướng sang một mục tiêu khả thi hơn: bảo vệ tế bào, tăng cường cơ chế tự sửa chữa DNA và trì hoãn các bệnh lý liên quan đến tuổi tác.

“Mục tiêu của khoa học là giúp con người sống khỏe mạnh khi về già, chứ không phải kéo dài tuổi thọ đến 300 tuổi”, Giáo sư Éric Gilson nhấn mạnh. Trong bối cảnh tuổi thọ trung bình toàn cầu tăng lên nhưng con người lại phải sống chung với nhiều bệnh mạn tính hơn, y học hiện đại đang chuyển trọng tâm từ việc kéo dài số năm sống sang tăng số năm sống khỏe mạnh, đúng với định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) rằng sức khỏe là trạng thái khỏe mạnh toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội chứ không chỉ là không có bệnh tật.

Nguyễn Lan (tổng hợp)

Từ Khóa: