Bộ Công Thương vừa lập tổ công tác xây dựng đề án tái cơ cấu ngành điện theo hướng cạnh tranh nhiều cấp độ. Động thái này được xem là bước mới trong lộ trình thị trường hóa điện, nhưng thực tế EVN vẫn giữ vai trò người mua – bán gần như duy nhất trên thị trường.

Bộ Công Thương vừa quyết định thành lập Tổ công tác xây dựng Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh các cấp độ. Thứ trưởng Trương Thanh Hoài làm tổ trưởng, Cục trưởng Cục Điện lực Nguyễn Đức Cường làm tổ phó thường trực và Phó cục trưởng Trịnh Quốc Vũ làm tổ phó.

Tổ công tác hoạt động kiêm nhiệm, có nhiệm vụ phối hợp với các cơ quan, chuyên gia để hoàn thiện đề án. Trước đó, ông Trương Thanh Hoài từng nhận định điểm nghẽn của ngành điện không chỉ nằm ở thủ tục hành chính, mà còn ở phương thức quản lý và mức độ can thiệp của cơ quan nhà nước vào hoạt động doanh nghiệp.

Thị trường điện vẫn cách xa mục tiêu cạnh tranh

Việc thành lập tổ công tác nằm trong chuỗi chỉ đạo về tái cơ cấu ngành điện thời gian qua. Tháng 6/2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 29/2026/TT-BCT, quy định chi tiết vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh.

Theo quy định mới, các nhà máy điện có công suất trên 30 MW đấu nối vào lưới quốc gia phải đăng ký tham gia trực tiếp thị trường. Đây là bước thay đổi so với mô hình chủ yếu bán điện qua đầu mối trung gian trước đây.

Ngày 18/7, Thủ tướng tiếp tục giao Bộ Công Thương xây dựng Đề án tái cơ cấu EVN theo hướng thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu báo cáo trong quý III/2026.

Các chỉ đạo này được đặt trong bối cảnh Nghị quyết 70 năm 2025 của Bộ Chính trị yêu cầu cơ cấu lại ngành điện theo hướng cạnh tranh, minh bạch. Người sử dụng điện cũng được định hướng tăng quyền lựa chọn đơn vị cung cấp.

Tổ công tác vì vậy không chỉ có nhiệm vụ xây dựng thêm một đề án. Bài toán lớn hơn là chuyển những yêu cầu về cạnh tranh trên văn bản thành mô hình vận hành thực tế.

Điểm đáng chú ý nằm ở khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế. Luật Điện lực sửa đổi từng đặt mục tiêu hoàn thiện thị trường bán lẻ điện cạnh tranh từ năm 2022. Tuy nhiên, đến nay EVN vẫn giữ vai trò trung gian gần như duy nhất ở khâu mua bán điện, đồng thời độc quyền hệ thống truyền tải điện quốc gia.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Huy Hoạch, thành viên Hội đồng khoa học Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho rằng lộ trình thị trường điện cạnh tranh đã được đặt ra hơn 10 năm nhưng triển khai chưa đúng tiến độ.

Theo Cục Điện lực, cả nước hiện có hơn 700 tổ chức bán buôn, bán lẻ điện ngoài EVN. Tuy nhiên, tổng sản lượng của nhóm này chỉ chiếm hơn 8,59% toàn hệ thống.

Con số này cho thấy quy mô cạnh tranh vẫn rất nhỏ so với vai trò của EVN. Vì vậy, mục tiêu để người dân và doanh nghiệp có thêm quyền lựa chọn nhà cung cấp điện vẫn còn khoảng cách đáng kể.

Đề án tái cơ cấu lần này sẽ phải giải quyết chính khoảng cách đó. Nếu chỉ thay đổi cơ cấu trên giấy mà không tạo được cơ chế cạnh tranh thực chất, thị trường điện khó có thể chuyển sang một mô hình nhiều người mua, nhiều người bán.

Khi thị trường điện đã được đặt mục tiêu cạnh tranh từ nhiều năm trước, điều người dân chờ đợi lúc này không chỉ là thêm một đề án, mà là một thay đổi đủ rõ trong cách thị trường vận hành.

Đỗ Vân (tổng hợp)

Từ Khóa: