Các nhà khoa học vừa công bố phát hiện loài rắn lục núi Quan Âm tại tỉnh Lai Châu, đánh dấu lần đầu tiên loài rắn độc này được ghi nhận ở Việt Nam.

Rắn lục núi Quan Âm được xác định là loài mới từ Trung Quốc

Trong giai đoạn từ năm 2023 đến 2024, các chuyên gia tại Trung Quốc đã tiến hành thu thập các mẫu vật về một loài rắn lạ tại Khu bảo tồn thiên nhiên núi Quan Âm, thuộc phía nam tỉnh Vân Nam. Qua các phân tích ban đầu, nhóm nghiên cứu nhận định đây là một thành viên thuộc chi rắn độc Ovophis, hay còn gọi là lục núi, thuộc họ rắn lục. Tuy nhiên, các kết quả kiểm tra sâu về di truyền và đặc điểm hình thái đã cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với những loài lục núi từng được công bố trước đây.

Đến năm 2025, loài này chính thức được công nhận là một loài hoàn toàn mới với tên gọi rắn lục núi Quan Âm, danh pháp khoa học là Ovophis zhaoermii. Việc đặt tên này nhằm mục đích vinh danh nhà bò sát học người Trung Quốc Triệu Nhĩ Mễ vì những đóng góp to lớn của ông trong ngành. Đây là bước ngoặt quan trọng trong việc phân loại các loài bò sát tại khu vực Đông Nam Á và Đông Á, mở rộng hiểu biết về sự đa dạng của họ rắn lục.

Về đặc điểm nhận dạng, loài rắn này sở hữu phần đầu hình tam giác phân biệt rõ với cổ và thân hình tương đối thon cùng đuôi ngắn. Chiều dài cơ thể của chúng thường dao động trong khoảng từ 0,5 đến 0,67 mét, với phần lưng mang màu nâu đen hoặc nâu đỏ đặc trưng. Trên lưng rắn có các đốm đen lớn hình chữ nhật và phần đuôi xuất hiện dải đốm trắng liên tục, trong khi đỉnh đầu không có hoa văn.

Rắn lục núi Quan Âm xuất hiện tại vùng núi cao Lai Châu

Ban đầu, giới khoa học tin rằng rắn lục núi Quan Âm là loài đặc hữu chỉ sinh sống trong phạm vi khu bảo tồn tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Tuy nhiên, một nghiên cứu thực địa mới đây đã xác nhận sự hiện diện của loài này tại địa phận Việt Nam. Cụ thể, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy hai mẫu vật là cá thể cái trưởng thành tại khu vực núi Pơ Ma Lung, thuộc huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu

Việc phát hiện mẫu vật cái tại Việt Nam có ý nghĩa quan trọng vì các mẫu vật thu thập trước đó tại Trung Quốc đều là cá thể đực. Sau khi thực hiện các phân tích đối chiếu về hình thái và hệ gen, các nhà khoa học khẳng định những cá thể tại Lai Châu chính là loài Ovophis zhaoermii. Sự kiện này nâng tổng số loài rắn lục núi được ghi nhận tại Việt Nam lên con số 5, bên cạnh các loài như rắn lục núi Bắc Bộ hay rắn lục núi Bình Biên.

Môi trường sống của loài này tại Việt Nam được ghi nhận là các khu rừng hở với tán cây lá rộng thường xanh và tầng bụi thấp. Chúng có tập tính nghỉ ngơi trên các mỏm đá hoặc khối đá nằm sát bờ suối để tránh dòng nước chảy xiết, Các quan sát thực tế cho thấy loài rắn này chủ yếu hoạt động vào ban đêm, tận dụng bóng tối để đi săn và di chuyển giữa các mảng thực vật

Đặc điểm sinh thái và cảnh báo về độc tính của loài

Một điểm khác biệt đáng lưu ý là độ cao phân bố của loài rắn này tại Việt Nam lớn hơn so với ghi nhận tại Trung Quốc. Trong khi ở Trung Quốc chúng sống ở độ cao dưới 2.400 mét, thì tại Lai Châu, các nhà khoa học tìm thấy chúng ở cao độ từ 2.277 đến 2.559 mét so với mực nước biển. Với tập tính săn mồi ban đêm, thức ăn chính của chúng thường là các loài động vật lưỡng cư như ếch và nhái sinh sống cạnh nguồn nước.

Tương tự các loài khác trong họ rắn lục, rắn lục núi Quan Âm sở hữu nọc độc có khả năng gây nguy hiểm cho con người. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng do địa bàn cư trú của chúng nằm ở các vùng núi rất cao và hẻo lánh, xác suất con người chạm trán và bị chúng tấn công là không lớn. Dù vậy, người dân và khách du lịch khi di chuyển qua các khu vực rừng núi cao tại Lai Châu vẫn cần được cảnh báo về sự hiện diện của loài rắn độc này.

Hiện nay, do đây là loài mới được phát hiện và dữ liệu về số lượng cá thể còn rất hạn chế, giới khoa học chưa thể đánh giá chính xác quy mô quần thể. Trước tình hình đó, các nhà nghiên cứu đã đề xuất đưa loài rắn này vào Sách đỏ và xếp vào nhóm cần ưu tiên bảo vệ. Mục tiêu của đề xuất này là xây dựng các phương án bảo tồn kịp thời, tránh nguy cơ tuyệt chủng cho loài bò sát mới ghi nhận này.

Theo: Báo Dân trí

Từ Khóa: