WASHINGTON — Tổng thống Donald Trump được Tòa án Tối cao Mỹ tạm thời mở đường để tiếp tục xây phòng khiêu vũ tại khu Cánh Đông Nhà Trắng, trong khi chính quyền chờ tòa xem xét kháng cáo.

Chánh án John Roberts ký lệnh hoãn hành chính vào chiều 21/8 giờ Mỹ, tương đương khoảng 2 giờ sáng 22/8 theo giờ Hà Nội, chỉ vài giờ trước khi lệnh cấm xây dựng phần nổi của công trình có hiệu lực. Quyết định này tạm dừng phán quyết của thẩm phán liên bang Richard Leon, người trước đó yêu cầu ngừng toàn bộ hoạt động xây dựng trên mặt đất tại khu Cánh Đông cho đến khi Quốc hội phê duyệt.

Sau quyết định của Tòa án Tối cao, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng ông “biết ơn quyết định của Tòa án Tối cao” và gọi đây là dự án vĩ đại nhất thuộc loại này.

Tranh chấp bắt đầu từ giữa năm 2025, khi chính quyền Trump cho phá dỡ toàn bộ Cánh Đông, nơi từng có văn phòng của đệ nhất phu nhân, để dành mặt bằng cho phòng khiêu vũ rộng khoảng 8.360m². Công trình có sức chứa 650 khách, diện tích lớn hơn 1,2 lần một sân bóng đá tiêu chuẩn quốc tế.

Bên dưới phòng khiêu vũ còn có một khu phức hợp an ninh được mô tả với cột thép chống tên lửa, mái chống thiết bị bay không người lái và kính chống đạn. Việc phá dỡ được tiến hành mà không thông báo trước cho Quốc hội, theo nội dung bài gốc.

National Trust for Historic Preservation, một tổ chức phi lợi nhuận, sau đó kiện chính quyền. Tổ chức này cho rằng tổng thống không thể đơn phương thay đổi vĩnh viễn một công trình liên bang khi chưa được Quốc hội cho phép, đồng thời viện dẫn điều khoản về tài sản trong Hiến pháp Mỹ.

Tháng 3, thẩm phán Richard Leon đứng về phía lập luận này và yêu cầu dừng phần xây dựng trên mặt đất. Đến giữa tháng 4, ông điều chỉnh phán quyết, cho phép các hạng mục an ninh dưới lòng đất tiếp tục nếu thực sự cần thiết.

Đầu tháng 8, Tòa phúc thẩm liên bang khu vực Columbia giữ nguyên phán quyết. Tòa nhấn mạnh tổng thống chỉ là “người lưu trú tạm thời, không phải chủ sở hữu” Nhà Trắng và cho chính quyền 14 ngày để đưa vụ việc lên Tòa án Tối cao.

Khoảng cách giữa lệnh tòa và tốc độ công trường

Lệnh của Chánh án Roberts hiện chỉ có tính hành chính và tạm thời. Nó không quyết định công trình có hợp pháp hay không, nhưng mỗi ngày trôi qua lại khiến khoảng cách giữa quá trình tố tụng và tiến độ thi công trở nên đáng chú ý hơn.

Theo hồ sơ chính quyền gửi Tòa án Tối cao ngày 13/8, công trình đã hoàn thành 65%. Khoảng 250 công nhân đang làm việc 20 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần, cho thấy tiến độ thi công diễn ra với cường độ cao trong lúc tính hợp pháp của dự án vẫn được tòa xem xét.

Luật sư của National Trust từng cáo buộc chính quyền cố tình “chạy đua vượt qua sự giám sát của tòa án”, khi thúc đẩy tiến độ đến mức công trình có thể gần như không thể phá bỏ.

Giáo sư luật Kimberly Wehle thuộc Đại học Baltimore cho rằng lệnh hoãn đang giúp công trình tiến gần hơn đến hoàn thiện trong khi vấn đề tính hợp hiến chưa được giải quyết. Bà cảnh báo đây là việc “Tòa án Tối cao đang bật đèn xanh cho hành vi vi hiến của Tổng thống.”

Chi phí dự án cũng tạo thêm một khoảng cách giữa cam kết ban đầu và những con số được công bố sau đó. Nhà Trắng đưa ra mức 400 triệu USD, tương đương hơn 10.000 tỷ đồng, nhưng các hồ sơ nội bộ được truyền thông Mỹ công bố hồi tháng 6 cho thấy tổng chi phí có thể lên tới 600 triệu USD.

Trong số tiền này, gần một nửa có thể đến từ ngân sách công, trái với cam kết ban đầu của ông Trump rằng người đóng thuế sẽ không phải chi trả.

Tòa án vẫn chưa đưa ra phán quyết cuối cùng về tính hợp pháp của công trình. Trong khi đó, bê tông tiếp tục được đổ mỗi ngày, còn câu hỏi về giới hạn quyền lực của tổng thống trước Hiến pháp Mỹ vẫn chưa có lời đáp.

Nguyễn Hiệp (tổng hợp)

Từ Khóa: