Quân đội Mỹ không kích hàng loạt mục tiêu quân sự tại Iran, còn Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đáp trả bằng các cuộc tập kích nhằm vào căn cứ Mỹ tại Bahrain, Kuwait và Qatar.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố thỏa thuận tạm thời mà Mỹ và Iran ký giữa tháng 6 đã kết thúc, sau khi Mỹ tố cáo Iran tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz ngày 07/7. Nguyên nhân sâu xa của đợt leo thang, theo Reuters, là khác biệt trong cách hai bên diễn giải điều khoản kiểm soát eo biển Hormuz trong chính thỏa thuận đó.

Mỹ và Iran từng đặt bút ký một thỏa thuận tạm thời. Vài tuần sau, chính văn bản ấy trở thành điểm mà cả hai phía cùng viện dẫn để biện minh cho hành động quân sự của mình.

Iran tuyên bố nước này nắm quyền quản lý eo biển và có thể thu phí tàu bè qua lại. Mỹ cùng các đồng minh vùng Vịnh khẳng định ngược lại: tự do hàng hải phải miễn phí, không thể là một khoản thu.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf, người giữ vai trò đàm phán chính của nước này, tuyên bố eo biển Hormuz “chỉ mở cửa theo sự sắp đặt của Iran”. Trong quá khứ, Iran từng do dự đóng cửa eo biển vì lo bị cô lập trên trường quốc tế; nhưng sau khi Mỹ và Israel phát động xung đột hồi tháng 2 và hạ sát Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng một loạt quan chức cấp cao, các lãnh đạo còn lại của Iran không còn gì để cân nhắc thêm.

Iran phong tỏa eo biển ngay sau đó, chỉ chừa lại tuyến đường do chính nước này quản lý. Hậu quả là đợt gián đoạn lớn nhất trong lịch sử đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Nhà nghiên cứu Alex Vatanka tại Viện Trung Đông (Mỹ) nói với AFP: “Họ muốn được công nhận quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Đó là đòn bẩy của họ trước Mỹ và phương Tây, thay thế cho vấn đề làm giàu uranium”. Nhận định này chỉ ra một phép tính mà cả hai bên đều biết nhưng ít khi nói thẳng: mỗi lần lệnh cấm vận hay đòn không kích được tung ra, phía còn lại đã có sẵn phương án đáp trả tương xứng.

Các nhà phân tích cho rằng Iran tin thời gian đang đứng về phía mình. Ông Trump, dù tuyên bố cứng rắn, được cho là không muốn quay lại một cuộc đối đầu toàn diện vì lo giá dầu tăng sẽ gây bất mãn cho cử tri Mỹ khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

“Về cơ bản, Iran nghĩ thời gian đang đứng về phía họ. Họ có thể chịu đựng hơn người Mỹ và vùng Vịnh”, ông Vatanka đánh giá. Phó đô đốc về hưu Mỹ Kevin Donegan đưa ra một dự báo cụ thể hơn về diễn biến sắp tới: “Đó là con át chủ bài họ phải tung ra và kết quả là chúng ta có thể dự đoán họ sẽ tiếp tục tìm cách gây cản trở tàu thuyền không đi theo phân luồng của họ”.

Trách nhiệm cho vòng leo thang mới không nằm gọn ở một phía. Cả Washington lẫn Tehran đều đang vận hành theo cùng một logic: đặt cược rằng đối phương sẽ chịu đựng kém hơn mình, trong khi cái giá thực sự — nguồn cung năng lượng toàn cầu và an toàn của tàu bè qua eo biển Hormuz — lại do bên thứ ba gánh chịu.

Hà Lê (tổng hợp)

Từ Khóa: