TEHRAN – Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi bị đe dọa tính mạng ngay tại lễ tang cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, trong lúc phe cứng rắn cáo buộc ban lãnh đạo đương nhiệm đang tiến hành một cuộc “đảo chính mềm”.

Sự việc diễn ra trong tuần lễ tang kết thúc ngày 3/7 tại Tehran. Khi ông Pezeshkian đi ngang linh cữu, một số người mặc đồ đen hô vang “Cái chết dành cho kẻ thỏa hiệp”. Ông Araghchi – người trực tiếp đàm phán ngừng bắn với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump – buộc phải rời tang lễ sau khi bị ném đá và gọi là “kẻ phản bội bán rẻ đất nước”.

Thái độ thù địch này phản ánh một giả thuyết đang lan rộng trong phe cấp tiến nhất ở Iran nhiều tháng qua: rằng những người ký thỏa thuận với Washington đang thực hiện một cuộc đảo chính êm thấm chống lại nền Cộng hòa Hồi giáo. Phe cứng rắn cho rằng thay vì trả thù cho cái chết của cố Đại giáo chủ, giới chức đã ký thỏa thuận đi ngược chỉ thị của lãnh tụ tối cao đương nhiệm Mojtaba Khamenei.

Vấn đề nằm ở chỗ ông Mojtaba Khamenei đến nay vẫn vắng bóng trước công chúng, không phát biểu và không thể hiện rõ quyền lực, dù các quan chức vẫn điều hành đất nước nhân danh ông. Khoảng trống này khiến phe cứng rắn cáo buộc ban lãnh đạo lợi dụng thời cơ để củng cố quyền lực, từ đình chỉ Quốc hội, phớt lờ chỉ thị lãnh tụ trong đàm phán, đến giải tán các cuộc tuần hành buổi tối – nguồn sức mạnh của phe chính thống.

Nghị sĩ cực đoan Mahmoud Nabavian là người đi đầu công khai cảnh báo. Trên mạng xã hội X trước lễ tang, ông viết: “Cảnh báo người dân Iran: Một cuộc đảo chính đang đến gần sao?”. Ít ngày sau, ông viết tiếp: “Trong thời khắc tiễn biệt vị Imam tử vì đạo (Khamenei), chúng ta giương cao ngọn cờ báo thù cho máu của ông và kiên quyết chống lại cuộc đảo chính”.

Trong lúc lãnh tụ tối cao mới vắng mặt, ba gương mặt nổi lên hàng đầu là Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf, Tổng thống Pezeshkian và Ngoại trưởng Araghchi. Chuyên gia Arash Azizi, tác giả cuốn What Iranians Want, nói với CNN rằng vì không thể tiếp cận lãnh tụ tối cao mới, phe cứng rắn đã chuyển hướng công kích sang những người đang thực sự điều hành: “Việc ông Mojtaba tiếp tục vắng mặt đồng nghĩa với việc họ không thể tiếp cận ông, trong khi ông Ghalibaf và các đồng minh trên thực tế đang điều hành đất nước… Vì vậy, phe siêu cứng rắn cáo buộc 2 ông Ghalibaf và Pezeshkian âm mưu ‘đảo chính’ chống lại Mojtaba”.

Áp lực lên ông Pezeshkian không chỉ dừng ở lời nói. Ca sĩ tôn giáo Mohammad Ali Bakhshi, người có quan hệ với lực lượng an ninh, công khai đe dọa ông tại một buổi lễ: “Thưa Tổng thống, nếu các điều kiện của lãnh tụ không được đáp ứng, chính chúng tôi sẽ là lưỡi dao kề vào cổ ông. Chúng tôi sẽ biến cuộc sống của ông thành địa ngục”. Lời đe dọa này bị chỉ trích rộng rãi, nhưng ông Bakhshi không phải đối mặt hậu quả pháp lý nào.

Ông Ghalibaf – cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – cũng bị nhắm tới. Nghị sĩ Kamran Ghazanfari tuyên bố trong video đăng đầu tháng 7: “Họ đang tìm cách nâng cao vai trò của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao, đồng thời làm suy giảm vai trò của lãnh tụ tối cao và Quốc hội. Đó chính là cuộc đảo chính chính trị mà họ đã thiết kế và đang từng bước triển khai”.

Hậu quả thể hiện rõ ngày 14/7, khi ông Nabavian bị miễn nhiệm khỏi Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội, cùng một nghị sĩ khác phản đối thỏa thuận. Trước đó ông từng thuộc đoàn đàm phán rồi quay sang chống lại tiến trình này, tiết lộ văn bản thỏa thuận cho truyền thông trước khi nó được ký. Ông đại diện cho Jebhe-ye Paydari (Mặt trận Kiên định), nhóm tự nhận bảo vệ giá trị Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi tại Viện Các vấn đề quốc tế và An ninh Đức nhận định ban lãnh đạo đang chủ động gạt nhóm này ra rìa: “Chúng ta đang chứng kiến ông Ghalibaf sử dụng ảnh hưởng của mình để loại bỏ các phần tử cứng rắn này. Họ đang trở thành gánh nặng đối với hệ thống và ngày càng công khai đấu đá nội bộ”. Dù vậy, nhóm vẫn giữ nhiều vị trí ảnh hưởng trong Quốc hội và tại Đài Phát thanh – Truyền hình quốc gia Iran (IRIB); cựu Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia Saeed Jalili từng nhận hơn 13 triệu phiếu bầu, về nhì trong cuộc bầu cử năm 2024, trên dân số khoảng 93 triệu người.

Trách nhiệm cho tình trạng leo thang gần đây, theo giới quan sát, gắn với khoảng trống quyền lực và tiếng nói ngày càng lớn của IRGC – lực lượng vừa tấn công tàu trên eo biển Hormuz, đẩy lệnh ngừng bắn Iran – Mỹ đến bờ vực sụp đổ

Thành Luân (tổng hợp)

Từ Khóa: