Hơn 860.000 cư dân Hà Nội sẽ phải di dời để nhường chỗ cho các dự án tái thiết đô thị, mở rộng không gian xanh và hạ tầng giao thông đa tầng hiện đại.

Quy hoạch Hà Nội và chiến lược đô thị đa cực

Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội vừa thông qua Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn nhằm giải quyết các điểm nghẽn đô thị hiện nay. Trọng tâm của quy hoạch là chuyển đổi mô hình từ đơn cực sang đa cực – đa trung tâm. Việc phân bố lại dân cư và hạ tầng được kỳ vọng sẽ giảm bớt áp lực ngột ngạt cho khu vực lõi lịch sử của thành phố.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, thành phố xác định phải thực hiện tái cấu trúc dân cư một cách quyết liệt. Khoảng 862.730 người dân từ vành đai 3 trở vào sẽ thuộc diện di dời trong hai thập kỷ tới. Đây là nỗ lực nhằm sắp xếp lại không gian sản xuất, dịch vụ và hạ tầng một cách hợp lý, tránh tình trạng quá tải trầm trọng như hiện nay.

Trong phạm vi vành đai 1 và vành đai 2, các khu vực có giá trị lịch sử cao như hồ Tây, hồ Gươm và khu phố cũ sẽ được ưu tiên xử lý trước. Quy hoạch không chỉ tập trung vào việc dời người mà còn hướng tới việc bảo tồn và tôn tạo các công trình có kiến trúc đặc trưng. Hà Nội muốn tạo ra một cuộc cách mạng thực sự về di sản và bảo tồn trong bối cảnh phát triển nóng.

Việc khai thác “tài nguyên không gian” theo chiều thẳng đứng là một điểm mới trong quy hoạch lần này. Thay vì phát triển dàn trải, thành phố sẽ tập trung vào các công trình nén, cao tầng nhưng mật độ xây dựng thấp. Quỹ đất sau khi giải tỏa sẽ được ưu tiên tuyệt đối cho công viên, cây xanh và các tiện ích công cộng phục vụ cộng đồng.

Quy hoạch Hà Nội qua con số di dân cụ thể

Lộ trình di dân được chia nhỏ theo từng khu vực với những mục tiêu cụ thể về diện tích và tỷ lệ tái thiết. Giai đoạn 2026-2035 sẽ tập trung vào 1.800 ha khu vực sông Hồng và 463 ha khu vực hồ Tây. Tại đây, tỷ lệ tái cấu trúc lên đến 65%, đồng nghĩa với việc sẽ có một sự thay đổi diện mạo hoàn toàn cho hai khu vực thắng cảnh này.

Riêng tại khu vực vành đai 3, thành phố sẽ thí điểm một số ô phố với diện tích 130 ha để thực hiện tái cấu trúc toàn diện. Khoảng 42.000 người dân tại đây sẽ được di dời để nhường chỗ cho các dự án giao thông, cây xanh và nhà ở hiện đại. Quỹ đất sau tái cấu trúc sẽ được phân bổ lại với 30% cho giao thông và 40% cho thương mại, dịch vụ.

Đến giai đoạn 2036-2045, sức ép di dân sẽ dồn vào khu phố cổ và phố cũ với mục tiêu bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. Tại phố cổ, diện tích cần tái định cư khoảng 120 ha để giảm mật độ dân số, tạo không gian cho du lịch cộng đồng. Khu phố cũ với kiến trúc Pháp cũng sẽ được tái thiết để đảm bảo sự hài hòa giữa cái mới và cái cũ.

Các khu vực còn lại trong vành đai 3 chiếm diện tích lớn nhất với hơn 5.300 ha và 370.000 người cần di dời. Đây là thách thức lớn nhất của quy hoạch khi yêu cầu quỹ đất tái định cư lên tới 1.665 ha. Thành phố dự kiến bố trí 70% dân cư tái định cư tại chỗ và 30% tại các khu đô thị mới phía Nam để giảm áp lực.

Quy hoạch Hà Nội và những vướng mắc thực tiễn

Quy hoạch Hà Nội
Ùn tắc giao thông những ngày cuối năm tại Hà Nội. (Ảnh: Báo Khai Mở)

Dù quy hoạch rất chi tiết, nhưng việc triển khai trong thực tế lại là một câu chuyện khác với nhiều rào cản về cơ chế và nguồn lực. Kiến trúc sư Trần Huy Ánh chỉ ra rằng nếu không có lộ trình minh bạch và sự chuẩn bị kỹ về hạ tầng an sinh, kế hoạch di dân sẽ khó khả thi. Người dân cần được biết họ sẽ đi đâu, làm gì để duy trì cuộc sống tại nơi mới.

Vấn đề việc làm là yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của việc giãn dân nội đô. Khu phố cổ hiện đang sống nhờ vào nền kinh tế vỉa hè và du lịch đêm, nếu di dời người dân mà không có phương án chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp sẽ gây ra đứt gãy sinh kế. Quy hoạch cần phải tích hợp các không gian sáng tạo và không gian đi bộ để duy trì sức sống cho đô thị.

Hạ tầng y tế và giáo dục tại các khu tái định cư cũng là một nỗi lo lớn của người dân thuộc diện di dời. Thành phố cần đảm bảo các tiện ích này phải đi trước một bước hoặc ít nhất là tương đương với khu vực nội thành. Nếu các khu đô thị mới chỉ có nhà ở mà thiếu tiện ích công cộng, mục tiêu giãn dân sẽ chỉ dừng lại trên mặt giấy.

Cuối cùng, sự đồng bộ trong đầu tư hạ tầng khung là điều kiện tiên quyết để thực hiện tái cấu trúc. Việc phát triển giao thông đa tầng và hệ thống TOD đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ và sự phối hợp giữa nhiều ngành. Hà Nội cần tận dụng tốt các cơ chế đặc thù để thu hút đầu tư, đảm bảo quy hoạch 100 năm không trở thành một kế hoạch treo lâu dài.

Theo: Khai Mở

Từ Khóa: