Càng trưởng thành, nhiều người không còn tìm kiếm sự náo nhiệt mà ưu tiên những mối quan hệ sâu sắc và khoảng thời gian bình yên.

Có một thời, cuối tuần đồng nghĩa với những cuộc hẹn nối tiếp nhau. Nhưng rồi đến một ngày, một buổi tối không có lịch gặp gỡ lại trở thành điều đáng mong chờ: căn nhà im tiếng, một cuốn sách mở sẵn trên bàn và chiếc điện thoại nằm ngoài tầm mắt.

Sự thay đổi ấy thường diễn ra âm thầm. Con người không nhất thiết trở nên ít quan tâm đến thế giới khi trưởng thành; họ có thể chỉ bắt đầu hiểu rõ hơn điều gì đáng để dành thời gian và điều gì có thể bỏ qua.

Khi trải nghiệm khiến con người biết chọn điều quan trọng

Ở tuổi trẻ, thế giới dường như còn vô số cánh cửa chưa mở. Một người muốn gặp thêm bạn bè, thử công việc mới, đi đến những nơi chưa từng đặt chân và tích lũy càng nhiều trải nghiệm càng tốt.

Theo thuyết lựa chọn xã hội – cảm xúc do nhà tâm lý học Laura L. Carstensen phát triển, động lực ấy có thể thay đổi khi con người nhận thức rõ hơn về giới hạn của thời gian. Khi tương lai được cảm nhận là còn rất dài, con người thường ưu tiên những mục tiêu giúp khám phá và mở rộng hiểu biết. Khi thời gian phía trước trở nên hữu hạn hơn, những mục tiêu mang giá trị cảm xúc có xu hướng được đặt cao hơn.

Một cuộc trò chuyện giữa những người thân thiết có thể mang lại cảm giác gắn kết hơn một mạng lưới xã hội rộng.( Ảnh minh họa: MUC)

Điều này không có nghĩa tuổi tác tự động khiến một người trở nên khép kín. Điểm quan trọng nằm ở cách họ nhìn nhận thời gian và những điều mình muốn đạt được.

Một cuộc gặp đông người từng đem lại cảm giác hào hứng có thể dần nhường chỗ cho một cuộc trò chuyện với người thân. Một buổi tối không có kế hoạch có thể trở nên đáng giá bởi nó cho phép con người nghỉ ngơi, đọc sách, chăm sóc gia đình hoặc đơn giản là được ở một mình.

Ít người hơn không có nghĩa ít gắn kết hơn

Nhìn từ bên ngoài, mạng lưới xã hội của một người trưởng thành đôi khi giống như một vòng tròn đang thu nhỏ. Những người từng thường xuyên gặp gỡ có thể dần trở thành người quen; những cuộc trò chuyện xã giao xuất hiện thưa hơn; những lời mời không còn được đáp lại chỉ vì ngại từ chối.

Nhưng sự thu hẹp ấy không nhất thiết đồng nghĩa với mất mát. Nghiên cứu được USC Schaeffer Center giới thiệu cho thấy mạng lưới xã hội của người lớn tuổi thường nhỏ hơn, song những mối quan hệ gần gũi có xu hướng được duy trì. Chất lượng của các kết nối quan trọng hơn việc một người quen biết bao nhiêu người.

Có lẽ đây là một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất của tuổi trưởng thành: con người bắt đầu phân biệt giữa người quen và người thực sự hiện diện trong đời mình.

Một người có thể không còn muốn tham gia mọi cuộc vui nhưng vẫn dành hàng giờ để nghe một người bạn thân tâm sự. Họ có thể không thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội nhưng vẫn đều đặn gọi về cho cha mẹ. Vòng tròn nhỏ lại, nhưng những người ở bên trong có thể trở nên quan trọng hơn.

Sự yên tĩnh vì thế đôi khi không phải là khoảng cách với xã hội. Nó là kết quả của việc lựa chọn lại những kết nối mà con người muốn giữ.

Sự cô tịch và cô đơn không phải một

Ở một mình có thể là lựa chọn mang lại bình yên, khác với cảm giác cô đơn và bị tách khỏi các mối quan hệ. (Ảnh minh họa: MUC)

Có một khác biệt mà càng trưởng thành, con người càng cần nhận diện rõ: chủ động ở một mình không giống với cảm giác bị bỏ lại một mình.

Một người có thể tận hưởng vài giờ không gặp ai, không nghe điện thoại và không phải trò chuyện. Họ cảm thấy dễ chịu vì được tự quyết định thời gian của mình. Trạng thái ấy khác với một người muốn có người bên cạnh nhưng không tìm được sự kết nối mà họ cần.

Nghiên cứu về sự cô tịch tích cực được đề cập trong bài gốc cho thấy trải nghiệm ở một mình có thể được cảm nhận theo hướng tích cực, đặc biệt khi đó là lựa chọn chủ động. Ngược lại, sự cô lập do hoàn cảnh áp đặt có thể gây ra những hệ quả khác.

Đây cũng là lý do không nên vội đánh giá một người chỉ qua việc họ dành nhiều thời gian ở nhà. Một người ít giao tiếp bên ngoài nhưng vẫn có gia đình, bạn bè và những mối quan hệ khiến họ cảm thấy được yêu thương có thể đang sống hoàn toàn khác với người thực sự bị cô lập.

WHO trong báo cáo về kết nối xã hội công bố năm 2025 cũng nhấn mạnh sự khác biệt giữa cô đơn và cô lập xã hội, đồng thời cảnh báo những tác động của tình trạng thiếu kết nối có ý nghĩa đối với sức khỏe.

Vì vậy, điều đáng quan sát không đơn thuần là một người dành bao nhiêu thời gian ở một mình, mà là họ cảm thấy thế nào trong khoảng thời gian ấy.

Đến một lúc, bình yên trở thành một nhu cầu

Trưởng thành thường đi cùng với những trải nghiệm đủ để con người nhận ra rằng năng lượng của mình không vô hạn. Không phải cuộc tranh luận nào cũng cần phân bua, không phải lời mời nào cũng phải nhận lời và không phải mối quan hệ nào cũng cần níu giữ bằng mọi giá.

Từ đó, sự yên tĩnh có thể mang một ý nghĩa mới. Nó không còn là khoảng trống giữa hai cuộc vui, mà trở thành một phần chủ động của đời sống.

Một buổi sáng chậm rãi. Một bữa cơm cùng gia đình. Một cuộc điện thoại với người bạn cũ. Một góc nhỏ để đọc sách. Những điều tưởng như rất bình thường ấy có thể trở nên quý giá khi con người không còn muốn dùng thời gian của mình cho quá nhiều thứ cùng lúc.

Nhưng cánh cửa khép lại cũng cần có một lối mở. Nếu sự thu mình đi cùng buồn bã kéo dài, mất hứng thú với cuộc sống hoặc cảm giác không còn ai để chia sẻ, đó có thể không còn đơn thuần là nhu cầu yên tĩnh.

Có lẽ trưởng thành không phải là ngày càng xa mọi người. Đó là khi con người biết mình muốn gần ai, muốn giữ điều gì và khi nào cần một khoảng lặng.

Ngoài cửa sổ, thế giới vẫn ồn ào như trước. Nhưng trong một căn phòng nhỏ, một người có thể đặt điện thoại xuống, ngồi bên tách trà và tận hưởng vài phút không cần phải trả lời bất kỳ ai. Khoảng lặng ấy không nhất thiết là sự rút lui khỏi cuộc đời; đôi khi, đó chỉ là cách một người trở về gần hơn với chính mình.

Thanh Tâm

Từ Khóa: