Thành Đô – Bà Xue, 92 tuổi, trở thành đối tượng của một số vlogger cố tình khiêu khích để ghi hình và thu hút tương tác, khiến ranh giới giữa sáng tạo nội dung và làm nhục người khác bị đặt lại.

Sự việc xảy ra tại quầy bánh nướng vỉa hè của bà ở Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Bà Xue vốn là người bán bánh nướng để mưu sinh sau khi con trai qua đời vì bạo bệnh. Theo truyền thông sở tại, vào những thời điểm đông khách, bà có thể làm việc tới 15 giờ mỗi ngày và thu nhập từng vượt 20.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 3.000 USD mỗi tháng.

Trước khi bị các vlogger biến thành nhân vật trong những video gây tranh cãi, bà Xue cũng từng nhận nhiều phản ánh. Năm 2019, một số khách hàng cho rằng bà bán hàng với giá cao, thái độ phục vụ không tốt; những người khác đặt vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm tại xe bánh.

Bà Xue cho biết mình không dùng điện thoại thông minh và không hiểu biết về mạng xã hội. Dù vậy, bà thừa nhận cần cải thiện thái độ phục vụ khách hàng.

Những hạn chế đó sau này trở thành chất liệu để một số vlogger khai thác. Họ tìm đến quầy hàng nhưng không mua đồ, sau đó cố tình nói những lời khiêu khích để bà phản ứng trước máy quay.

Có người còn huýt sáo hoặc phả khói thuốc vào mặt cụ bà. Những phản ứng tức giận của bà được ghi hình, cắt ghép rồi đăng cùng các cách gọi như “bà lão độc ác” hay “kẻ phản diện bán bánh”, thu hút hàng nghìn lượt thích.

Khi phản ứng của nạn nhân trở thành nội dung

Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ những đoạn video không đơn thuần ghi lại một cuộc tranh cãi đã xảy ra. Theo nội dung bài gốc, sự khiêu khích được thực hiện trước để tạo ra phản ứng, rồi chính phản ứng ấy lại được sử dụng làm nội dung thu hút người xem.

Trong nhiều video, bà Xue nghe thấy tiếng mình nói “đừng quay tôi nữa” và tìm cách che chắn trước ống kính. Việc ghi hình vẫn tiếp tục dù bà đã thể hiện rõ rằng mình không đồng ý.

Cộng đồng mạng Trung Quốc gọi cách làm này là “bắt nạt qua ống kính”. Thuật ngữ này được dùng để chỉ việc cố tình quay người khác khi chưa được đồng ý nhằm tạo nội dung gây sốc và thu hút tương tác.

Các chuyên gia cảnh báo kiểu nội dung này có thể xâm phạm quyền riêng tư, quyền đối với hình ảnh cá nhân và gây tổn thương tâm lý cho người bị đưa lên mạng như một “mồi câu view”.

Một số người làm nội dung cho rằng “không có quyền riêng tư ở nơi công cộng”. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý được bài gốc dẫn lại cho rằng cách hiểu này không đúng, bởi việc xuất hiện ở không gian mở không đồng nghĩa một người mất đi các quyền nhân thân.

Vấn đề còn nằm ở khả năng bảo vệ quyền lợi của người bị quay. Theo các luật sư được dẫn lời, nạn nhân của hành vi “bắt nạt qua ống kính” có thể gặp khó khăn khi thu thập chứng cứ, trong khi nhận thức pháp lý hạn chế và chi phí kiện tụng cũng tạo thêm trở ngại.

Một người dùng mạng bình luận: “Bà Xue có thể có thiếu sót, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc bà đáng bị thiếu tôn trọng. Người ta cố tình chọc giận bà, trục lợi từ việc phơi bày sự tức giận đó, rồi nhân danh công lý”.

Một ý kiến khác cho rằng: “Một người cao tuổi như vậy vẫn phải tự lao động kiếm sống. Dù có không thích bà ấy thì việc quấy rối như vậy là hoàn toàn không thể chấp nhận được”.

Cụ bà Xue phản ứng khi bị quay phim tại quầy hàng ở Thành Đô. (Ảnh minh họa: MUC)

Ngày 27-8, cơ quan quản lý không gian mạng Thành Đô đã đóng cửa hai tài khoản mạng xã hội vì vi phạm quyền riêng tư và quyền bảo vệ danh dự của bà Xue. Theo thông báo chính thức của cơ quan này, hai chủ tài khoản còn bị phê bình, tuyên truyền pháp luật và buộc phải xóa toàn bộ nội dung vi phạm.

Vụ việc cho thấy một khoảng cách đáng chú ý giữa việc ghi lại một sự việc và chủ động tạo ra sự việc để ghi hình. Khi phản ứng của một người bị biến thành công cụ thu hút lượt xem, câu hỏi về trách nhiệm của người làm nội dung không còn chỉ nằm ở cách video được dựng mà bắt đầu từ chính hành vi tạo ra hình ảnh đó.

Bùi Hà (tổng hợp) 

Từ Khóa: