Kế hoạch di dời hơn 860.000 dân khu vực vành đai 3 mở ra bài toán tái cấu trúc đô thị lớn nhất của Hà Nội nhiều thập kỷ qua. Kinh nghiệm từ Bắc Kinh, Seoul và Tokyo cho thấy, giãn dân chỉ bền vững khi đi kèm tái phân bố chức năng, bảo đảm sinh kế và công bằng xã hội

Bài toán không chỉ là “đưa dân ra khỏi khu lõi”

Việc Hà Nội định hướng di dời hơn 860.000 người dân khỏi khu vực vành đai 3, ưu tiên vành đai 1 và 2, phản ánh sức ép ngày càng lớn lên hạ tầng, môi trường và chất lượng sống ở khu vực lõi đô thị. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, di dời dân cư không phải là lời giải tự thân cho tình trạng quá tải.

Nếu giãn dân chỉ dừng ở việc giải phóng mặt bằng và xây dựng các khu tái định cư, thành phố có thể đối mặt với những hệ lụy quen thuộc: khu ở mới thiếu việc làm, người dân phải di chuyển ngược về trung tâm, còn áp lực hạ tầng không thực sự giảm. Do đó, câu hỏi cốt lõi không phải “di dời bao nhiêu người”, mà là “tổ chức lại không gian đô thị như thế nào” sau di dời.

Bắc Kinh: Giãn dân chỉ hiệu quả khi dịch chuyển cả chức năng

Tân khu Hùng An được kỳ vọng giúp giảm tải cho 22 triệu dân Thủ đô Bắc Kinh.(Ảnh: Chụp màn hình/Tiền Phong)

Bắc Kinh là ví dụ điển hình cho cách tiếp cận giãn dân gắn với tái cấu trúc không gian phát triển. Việc hình thành Tân khu Hùng An không đơn thuần nhằm chuyển bớt dân cư khỏi đô thị lõi, mà hướng tới dịch chuyển các chức năng then chốt như hành chính, nghiên cứu, giáo dục, công nghệ cao ra ngoài trung tâm.

Cách làm này cho thấy một nguyên tắc quan trọng: người dân chỉ thực sự rời đi khi việc làm, dịch vụ và cơ hội phát triển đi cùng. Dù vậy, Bắc Kinh cũng đối mặt thách thức lớn về chi phí đầu tư, thời gian hoàn vốn dài và nguy cơ bất bình đẳng khi người thu nhập thấp phải di chuyển xa trung tâm hơn. Điều này cho thấy, giãn dân gắn với “tách chức năng” là cần thiết, nhưng phải được kiểm soát chặt chẽ bằng chính sách xã hội.

Seoul và Tokyo: Hai con đường, một điểm chung

Nhờ giao thông công cộng hiệu quả, người dân Tokyo có thể sống xa trung tâm nhưng vẫn đi làm thuận tiện.(Ảnh: Chụp màn hình/Tiền Phong)

Seoul và Tokyo đại diện cho hai cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng chia sẻ một điểm chung: coi con người là trung tâm của quy hoạch. Seoul tập trung cải tạo nội đô, tái phát triển các khu dân cư cũ nhằm nâng cao chất lượng sống. Tuy nhiên, hệ quả là giá nhà tăng, khiến không ít cư dân cũ khó quay trở lại, làm dấy lên lo ngại về sự loại trừ trong không gian đô thị.

Tokyo lại chọn con đường dài hơi hơn với mô hình đa trung tâm và giao thông công cộng làm trụ cột. Thay vì di dời hành chính quy mô lớn, thành phố này phân tán dần dân cư và chức năng thông qua các trung tâm phụ quanh nhà ga. Giãn dân vì thế diễn ra tự nhiên, ít xung đột xã hội và duy trì được sự ổn định lâu dài.

Cả hai trường hợp đều cho thấy, thiếu chính sách an sinh và hạ tầng kết nối phù hợp, tái cấu trúc đô thị rất dễ tạo ra những “vết nứt” xã hội.

Hà Nội cần coi giãn dân là cơ hội tái thiết đô thị

Đặt trong bối cảnh phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững, kế hoạch di dời hơn 860.000 dân của Hà Nội không nên được nhìn như một nhiệm vụ kỹ thuật về giải phóng mặt bằng. Đây là cơ hội để tổ chức lại cấu trúc đô thị theo hướng cân bằng hơn giữa khu lõi và vùng mở rộng.

Kinh nghiệm quốc tế gợi mở ba vấn đề then chốt. Thứ nhất, cần phân bổ lại các chức năng hành chính, giáo dục, y tế, nghiên cứu ra ngoài trung tâm, tạo động lực kinh tế cho các khu vực tiếp nhận dân cư. Thứ hai, giao thông công cộng phải đi trước một bước, nếu không giãn dân sẽ chỉ làm gia tăng di chuyển. Thứ ba, chính sách an sinh và nhà ở phải đủ mạnh để người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp, không bị đẩy ra bên lề đô thị.

Giãn dân, xét cho cùng, không phải là mục tiêu cuối cùng. Thành công chỉ đến khi Hà Nội xây dựng được một cấu trúc đô thị mới, nơi người dân có thể sống, làm việc và tiếp cận dịch vụ một cách công bằng, dù ở trung tâm hay vùng mở rộng

Theo: Báo Tiền Phong

Từ Khóa: