Công ty cổ phần Hathaco ở Hà Tĩnh lập khống phiếu thí nghiệm vật liệu xây dựng, dựng số liệu “đạt chuẩn” mà không lấy mẫu thực tế, giúp nhà thầu hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu và thanh quyết toán.

Năm 2020, ba người gồm Lê Đăng Liêu, Lê Văn Hùng và Bùi Đình Dũng góp 900 triệu đồng mua lại Hathaco cùng Phòng thí nghiệm LAS-XD 909, được cấp phép hoạt động thí nghiệm chuyên ngành xây dựng. Đến năm 2024, khi lượng gói thầu sụt giảm, họ bắt tay với Nguyễn Duy Mạnh, dựng khống kết quả cho hơn 30 công trình thay vì thực hiện đúng quy trình chuyên môn như ban đầu.

Sự chênh lệch giữa những gì hồ sơ thể hiện và những gì thực sự xảy ra bắt đầu từ một quyết định kinh doanh. Gói thầu ít, giá trị thí nghiệm thấp, doanh nghiệp gặp khó khăn — và ban lãnh đạo Hathaco chọn “làm dối” thay vì thu hẹp hoạt động. Mạnh, người hành nghề thí nghiệm trên địa bàn, đề nghị mượn pháp nhân công ty để hợp thức hóa các gói thầu mình nhận. Liêu, Hùng, Dũng đồng ý, ăn chia theo tỷ lệ 70% cho Mạnh, 30% về công ty.

Cơ chế vận hành của việc làm giả cho thấy mức độ tính toán không hề tùy tiện. Mạnh nhận danh mục chỉ tiêu kỹ thuật từ nhà thầu, chuyển cho Hathaco; Dũng dùng các hàm Excel để sinh ra số liệu “đạt chuẩn” không trùng lặp, sau đó liên kết dữ liệu theo chuỗi — từ vật liệu đầu vào đến cấp phối, sản phẩm, hạng mục nghiệm thu — để các phiếu khớp nhau như thể phát sinh từ thí nghiệm thật. Hùng và Liêu cho phép dùng chữ ký scan gắn lên phiếu, sau đó in, đóng dấu và chuyển cho Mạnh để đưa vào hồ sơ nhà thầu.

Lợi ích thu về không tương xứng với quy mô rủi ro mà nó tạo ra. Năm 2024, các dự án liên quan thanh toán 53 triệu đồng; Mạnh nhận 60%, gần 32 triệu đồng. Liêu và Hùng mỗi người nhận 6 triệu đồng, Dũng — người trực tiếp lập hồ sơ — nhận 9 triệu đồng.

Qua kiểm tra một số dự án, cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu làm giả và lập chuyên án điều tra. Công an tỉnh Hà Tĩnh đến nay đã khởi tố 15 người về tội làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức và sử dụng tài liệu giả, theo Điều 341 Bộ luật Hình sự, gồm cả lãnh đạo doanh nghiệp, cán bộ kỹ thuật và người giám sát công trình.

Một số nghi can khác tại cơ quan điều tra.

Điều đáng chú ý là trách nhiệm không chỉ nằm ở người trực tiếp làm giả. Một số bị can là tư vấn giám sát khai biết kết quả thí nghiệm không khách quan, nhưng vẫn ký xác nhận vì cho rằng “công trình quy mô nhỏ nên việc thí nghiệm có thực hiện hay không cũng không ảnh hưởng nhiều”. Một cán bộ kỹ thuật khác thừa nhận biết biên bản lấy mẫu không đúng thực tế, song vẫn ký để hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán, với lý do vật liệu như xi măng, sắt thép đã có sẵn hồ sơ xuất xứ.

Khoảng cách giữa hồ sơ và thực tế thi công chính là điều cơ quan chức năng cảnh báo là nguy hiểm nhất. Hàng nghìn phiếu đã bị làm khống, mỗi công trình có thể mang hàng chục đến hàng trăm phiếu không phản ánh thí nghiệm thật. Các chỉ tiêu kỹ thuật không được kiểm chứng có thể dẫn đến việc sử dụng vật liệu không đạt chuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến kết cấu và tuổi thọ công trình. Vụ án đang điều tra mở rộng.

Vũ Quyến (tổng hợp).

Từ Khóa: