Ngày 09/6, Tổng thống Trump gây bất ngờ khi đề xuất đầu tư 1.000 tỷ USD tái thiết Iran, đồng thời cảnh báo Israel về khả năng phải đối đầu đơn độc.

Tái thiết Iran và đề xuất chia sẻ nguồn lợi dầu mỏ

Trong một diễn biến đáng chú ý vào ngày 09/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai đưa ra một tầm nhìn mới về mối quan hệ với Iran thông qua lĩnh vực kinh tế. Xuất hiện trong chương trình của ABC News, ông chia sẻ rằng Iran cần một khoản đầu tư khổng lồ, ước tính lên đến 1.000 tỷ USD, để xây dựng lại hệ thống hạ tầng cơ sở đang bị tàn phá và lạc hậu. Theo nhà lãnh đạo Mỹ, các hạng mục cần thiết bao gồm từ cầu cống, nhà máy điện cho đến các công trình công cộng mới, và đây là lúc Mỹ có thể tham gia với vai trò đối tác hỗ trợ tái thiết trọng yếu.

Ông Trump không ngần ngại ví von kế hoạch này như một phiên bản hiện đại của chương trình Marshall từng giúp hồi sinh châu Âu sau năm 1945. Tuy nhiên, điều kiện mà ông đưa ra lại mang tính thực dụng cao khi yêu cầu đổi lấy một nửa trữ lượng dầu mỏ của quốc gia này. Ông lập luận rằng phải có ai đó thực hiện việc xây dựng lại toàn bộ cơ cấu đó và Mỹ sẵn lòng giúp đỡ nếu đạt được thỏa thuận về nguồn lợi tài nguyên. Đây được xem là một bước đi đột phá nhưng cũng đầy thách thức trong bối cảnh quan hệ hai nước đã bị cắt đứt trong gần 50 năm qua.

Phản ứng trước thông tin này, giới quan sát nhận định rằng khả năng Iran chấp nhận một thỏa thuận như vậy là rất thấp. Mặc dù Tehran đang rất cần vốn để phục hồi nền kinh tế đang kiệt quệ vì lệnh trừng phạt, nhưng việc trao quyền kiểm soát dầu mỏ cho Washington là một yêu cầu khó có thể chấp nhận. Chính phủ Iran vốn luôn giữ lập trường cứng rắn về quyền tự chủ tài nguyên và sẽ coi đề xuất tham gia trực tiếp của Mỹ là một sự xâm phạm chủ quyền. Do đó, con đường từ ý tưởng đến thực tế vẫn còn rất nhiều rào cản ngoại giao và pháp lý cần phải giải quyết.

Áp lực an ninh lên Israel và những toan tính của Washington

Ở một khía cạnh khác, những chuyển động ngoại giao của Mỹ đang tạo ra một cơn sóng ngầm trong nội bộ chính trường Israel. Theo các nguồn tin từ Tel Aviv, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang phải đối mặt với áp lực lớn khi lo ngại Israel có thể rơi vào thế cô độc trong cuộc đối đầu với Tehran. Trong một cuộc họp nội các kín, ông Netanyahu được cho là đã tuyên bố Israel sẽ không ngần ngại tấn công nếu cần, ngay cả khi không có sự hậu thuẫn từ Mỹ. Nhà lãnh đạo Israel khẳng định nước này có đủ khả năng hành động độc lập để đảm bảo an toàn cho chính mình.

Mối quan hệ giữa hai đồng minh dường như đang xuất hiện những vết rạn về quan điểm khi ông Trump thúc đẩy đối thoại với Iran. Trong các cuộc điện đàm gần đây, Tổng thống Mỹ dù không phản đối việc Israel tự vệ nhưng liên tục nhấn mạnh yêu cầu phải phản ứng ở mức độ kiềm chế nhất định. Ông Trump thậm chí còn hé lộ rằng Mỹ đang tiến gần tới một thỏa thuận hòa bình với phía Iran, điều mà Israel lo sợ rằng sẽ làm suy yếu vị thế của họ trong khu vực. Sự khác biệt này cho thấy Washington đang ưu tiên một giải pháp ngoại giao ổn định thay vì một cuộc xung đột vũ trang.


Sự cứng rắn của Mỹ còn được thể hiện qua lời cảnh báo của Phó Tổng thống JD Vance, khi ông cho rằng Israel có thể sẽ không hài lòng với thỏa thuận của Mỹ vì nó ưu tiên lợi ích của Washington. Trong các cuộc trao đổi với ông Netanyahu, phía Mỹ đã nêu rõ quan điểm: nếu Israel đẩy căng thẳng leo thang thành chiến tranh toàn diện, họ sẽ phải tự mình gánh vác mọi hệ quả mà không có sự trợ giúp quân sự trực tiếp từ Mỹ. Những tiết lộ mới này từ tờ Jerusalem Post cho thấy một thực tế khắc nghiệt mà Tel Aviv phải đối mặt khi các ưu tiên chiến lược của Mỹ tại Trung Đông đang có sự thay đổi rõ rệt.

Đỗ Vân (tổng hợp)

Từ Khóa: