Ngày 24/7, Chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố mức thuế 10% và 12,5% với hàng hóa từ 60 đối tác thương mại, trong đó có Liên minh châu Âu và Trung Quốc, khiến nhiều nước phản ứng gay gắt.

Mức thuế mới có hiệu lực ngay khi thuế toàn cầu tạm thời 10% hết hạn vào 0 giờ 1 ngày 24/7 giờ Washington D.C. (11 giờ tại Việt Nam), sau khi Tòa án Tối cao Mỹ trước đó đã chặn các mức thuế 10-50% được ban hành theo đạo luật khẩn cấp quốc gia. Ông Trump chuyển sang viện dẫn điều 301 Đạo luật Thương mại năm 1974, quy định nhắm vào các hành vi được coi là không chính đáng, phân biệt đối xử hoặc vi phạm cam kết thương mại.

Trước đó, Nhà Trắng đã dùng điều 122 của cùng đạo luật để duy trì mức thuế tạm thời 10%, viện dẫn lý do thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng của Mỹ. Lần này, việc chuyển sang điều 301 được đánh giá là bước đi ít rủi ro pháp lý hơn, do Mỹ từng thắng nhiều vụ kiện liên quan đến điều khoản này trong quá khứ. Theo Reuters, mức thuế mới áp dụng cho 99,4% hàng nhập khẩu vào Mỹ, ngoại trừ một số mặt hàng như dầu khí, phân bón và thực phẩm.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer giải thích quyết định bằng việc nhắc đến chính sách lao động cưỡng bức. “Đã có lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa liên quan lao động cưỡng bức trong gần một thế kỷ và thực thi quy định này một cách nghiêm ngặt”, ông nói trong thông cáo. Ông Greer cũng khẳng định mức thuế mới sẽ không vượt giới hạn đã thỏa thuận với các nước từng đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ về trần thuế quan.

Lập luận này ngay lập tức vấp phải sự phản bác từ phía châu Âu. Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas gọi mức thuế mới là một cú sốc và cho rằng lý lẽ của Washington thiếu cơ sở. “Nếu so sánh luật lao động của chúng ta với luật của Mỹ, thì chúng ta có chế độ nghỉ phép có lương, điều kiện lao động rất tốt cho người lao động, vì vậy lập luận đó thực sự không có cơ sở”, bà Kallas phát biểu bên lề các cuộc họp ASEAN tại Manila, Philippines.

Nhiều đối tác khác cũng lên tiếng cùng ngày. Úc và Brazil gọi mức thuế mới là không chính đáng và cho biết sẽ tìm cách tháo gỡ, trong khi Na Uy tuyên bố không có cơ sở nào cho quyết định này. Canada, quốc gia vừa bị Mỹ áp thuế thêm 20 tỉ USD hàng hóa hôm 20/7, phản ứng dè dặt hơn. “Chúng tôi sẽ tiếp tục tham gia đối thoại mang tính xây dựng với Mỹ về vấn đề này, cũng như các vấn đề tồn đọng khác, trong những tuần tới vì lợi ích chung của người dân hai nước”, Bộ trưởng Canada phụ trách thương mại với Mỹ Dominic LeBlanc nói.

Tại châu Á, phản ứng cũng không đồng nhất về mức độ. Nhật Bản bày tỏ tiếc nuối về quyết định của Mỹ, còn Hàn Quốc trước đó đã đề nghị Washington cân nhắc lại khi kế hoạch còn ở giai đoạn đề xuất. Trung Quốc phản ứng cứng rắn hơn cả. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Lâm Kiếm tuyên bố Bắc Kinh phản đối mọi biện pháp áp thuế đơn phương, đồng thời cảnh báo: “Các cuộc chiến thuế quan và thương mại không mang lại lợi ích cho bên nào”.

Khoảng cách giữa lời giải thích của Washington về lao động cưỡng bức và phản ứng đồng loạt từ EU, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc lẫn Trung Quốc cho thấy đây không chỉ là vấn đề pháp lý nội bộ nước Mỹ. Với 99,4% hàng nhập khẩu bị ảnh hưởng, hệ quả của quyết định này với chuỗi cung ứng toàn cầu và quan hệ thương mại song phương của Mỹ trong những tuần tới vẫn còn để ngỏ.

Vũ Quyến (tổng hợp)

Từ Khóa: