Hình ảnh Trương Quả Lão cưỡi lừa ngược không chỉ là giai thoại thời Đường, mà còn là lời cảnh tỉnh sâu sắc về nhân tâm, đạo đức xã hội hôm nay.
- “Bạch Hổ xuyên đường, gia bại nhân vong”: Lời cảnh báo phong thủy hay kinh nghiệm kiến trúc của cổ nhân?
- Chế độ ăn uống giúp duy trì vẻ trẻ trung và kéo dài tuổi thọ
- Trí tuệ y học cổ truyền và bí mật khí và đạo trong cơ thể người
Từ truyền thuyết cổ đến câu hỏi của con người hiện đại
Trong kho tàng văn hóa phương Đông, hình ảnh Trương Quả Lão cưỡi lừa ngược từ lâu đã vượt ra khỏi phạm vi một chi tiết kỳ dị. Nếu với người xưa, đó là dấu hiệu của bậc tu Đạo đã nhìn thấu hưng suy, thì với con người hiện đại, hình ảnh ấy đặt ra một câu hỏi rất thời sự: liệu chúng ta có đang đi đúng hướng hay khôn?
Xã hội ngày nay phát triển nhanh chóng về công nghệ, kinh tế và tiện nghi vật chất. Con người di chuyển nhanh hơn, giao tiếp nhiều hơn, tiếp cận thông tin dễ hơn. Tuy nhiên, cùng với tốc độ ấy là cảm giác mất phương hướng ngày càng rõ rệt. Nhiều người đạt được thành công vật chất nhưng lại rơi vào trạng thái trống rỗng, bất an, thiếu điểm tựa tinh thần. Điều này khiến hình ảnh cưỡi lừa ngược của Trương Quả Lão trở nên đặc biệt gần gũi.
Truyền thuyết không còn đơn thuần là chuyện kể xưa cũ, mà trở thành tấm gương phản chiếu hiện tại. Khi con người mải mê tiến về phía trước mà không tự hỏi mình đang đi đâu, thì “tiến bộ” có thể chỉ là một dạng lạc đường tập thể. Đó chính là bối cảnh để lời cảnh tỉnh nghìn năm trước tìm được tiếng vọng trong đời sống hôm nay.
Khi “tiến bộ” không song hành với đạo đức
Một trong những nội dung cốt lõi trong tư tưởng của Trương Quả Lão là sự đối lập giữa phát triển bề ngoài và suy thoái bên trong. Trương Quả Lão là 1 trong tám vị bát tiên nhiều lần được Đường Thái Tông và Đường Cao Tông triệu kiến nhưng đều từ chối. Và cho đến thời Đường Huyền Tông, Trương Quả Lão mới chấp nhận vào kinh đô sau nhiều lần từ chối. Ông từng cảnh báo rằng đại loạn không bắt đầu từ chiến tranh, mà bắt đầu từ lòng người. Nhìn vào xã hội hiện đại, nhận định ấy không hề xa vời.
Ngày nay, nhiều chuẩn mực đạo đức truyền thống bị xem là lạc hậu, trong khi các giá trị mới chưa kịp hình thành vững chắc. Không ít người coi thành công là thước đo duy nhất, bất chấp con đường đạt được thành công ấy có đi kèm sự gian dối hay không. Khi lợi ích cá nhân được đặt cao hơn trách nhiệm cộng đồng, những biểu hiện suy thoái đạo đức dần trở nên bình thường hóa.
Trong bối cảnh đó, câu nói “Nhân tâm khi đảo, thiên đạo phản biến” không còn là lời tiên tri mang màu sắc huyền học, mà là mô tả chính xác một quy luật xã hội. Khi con người chấp nhận sự lệch chuẩn như điều hiển nhiên, thì trật tự đạo đức tất yếu bị đảo lộn. Những bất ổn về niềm tin, lối sống và quan hệ xã hội chính là hệ quả trực tiếp của quá trình ấy.
Cưỡi lừa ngược như một lời nhắc quay đầu tập thể
Hành động cưỡi lừa ngược của Trương Quả Lão, nếu đặt trong bối cảnh hiện đại, có thể được hiểu như lời kêu gọi con người dừng lại và nhìn lại chính mình. Trong xã hội luôn đề cao tốc độ và thành tích, việc “quay đầu” thường bị xem là thụt lùi. Nhưng với tư duy của bậc tu Đạo, quay đầu không phải là bước lùi, mà là điều kiện cần để tránh đi sai hướng quá xa.
Nhiều vấn đề xã hội hiện nay bắt nguồn từ việc con người không còn thời gian tự vấn. Chúng ta quen chạy theo mục tiêu bên ngoài mà quên mất câu hỏi căn bản: điều mình đang làm có đúng hay không. Cưỡi lừa ngược, theo cách hiểu này, là hành động chống lại quán tính của đám đông, nhắc nhở rằng không phải con đường nào đông người đi cũng là con đường đúng.
Thông điệp ấy đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh mạng xã hội và truyền thông phát triển mạnh mẽ. Khi dư luận dễ bị dẫn dắt, khả năng suy nghĩ độc lập càng trở nên quan trọng. Trương Quả Lão không bảo con người phải đứng yên, mà khuyên họ hãy xác định lại phương hướng trước khi tiếp tục tiến bước.
Loạn không nằm ở thiên hạ, mà bắt đầu từ mỗi cá nhân
Điểm sâu sắc nhất trong lời cảnh tỉnh của Trương Quả Lão là việc ông không đổ lỗi cho hoàn cảnh hay thời đại. Theo ông, loạn lạc không phải do “thiên hạ” tự nhiên trở nên xấu đi, mà do từng cá nhân đánh mất chuẩn mực đạo đức của chính mình. Khi nhiều cá nhân cùng buông lỏng lương tâm, xã hội tất yếu rơi vào hỗn loạn.
Nhìn từ góc độ này, câu chuyện cưỡi lừa ngược không nhằm gieo rắc bi quan, mà hướng con người đến trách nhiệm cá nhân. Mỗi hành vi nhỏ đều góp phần định hình môi trường sống chung. Nếu mỗi người giữ được thiện tâm, xã hội khó có thể suy thoái đến mức cực đoan.
Vì vậy, thông điệp cuối cùng mà hình ảnh Trương Quả Lão để lại không phải là lời than thở về thời cuộc, mà là lời nhắc nhở mang tính xây dựng: muốn tránh đại loạn, con người phải bắt đầu từ việc sửa mình. Chỉ khi từng cá nhân quay đầu, xã hội mới có cơ hội tìm lại phương hướng đúng đắn.
Theo: Báo Khai Mở