Dù bị quốc tế lên án vì gây thương vong lớn cho dân thường, bom chùm vẫn được dùng trong nhiều cuộc xung đột, để lại những hậu quả vô cùng nặng nề.

Bom chùm và cơ chế hủy diệt hàng loạt trên diện rộng

Bom chùm được định nghĩa là loại vũ khí giải phóng các đạn con có trọng lượng dưới 20 kg từ một vật chứa lớn hơn. Vũ khí này có thể được thả từ máy bay hoặc phóng đi dưới dạng đầu đạn tên lửa từ mặt đất. Cấu tạo đặc thù gồm bộ phận phân tán giúp đưa các quả bom nhỏ tiếp cận mục tiêu một cách hệ thống trước khi phát nổ trên không nhằm bao phủ một diện tích lớn.

Khi gần đến khu vực mục tiêu, bom mẹ sẽ phát nổ để phát tán hàng loạt bom con ra một phạm vi rộng, tạo ra hiệu quả sát thương bao trùm thay vì tập trung vào một điểm duy nhất. Các quả bom nhỏ được thiết kế để phát nổ ngay khi va chạm, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhân lực, phương tiện và các công trình. Trong cơ chế này, bom mẹ chủ yếu đóng vai trò vật chứa và ít gây sát thương trực tiếp so với hàng loạt đạn con bên trong.

Loại vũ khí này bắt đầu được phát triển từ Thế chiến II bởi phát xít Đức trước khi được nhiều quốc gia khác như Mỹ và Anh cải tiến để sử dụng trên chiến trường. Thực tế cho thấy ít nhất 23 chính phủ đã sử dụng bom chùm trong các cuộc xung đột suốt 75 năm qua tại nhiều khu vực như Đông Nam Á hay Trung Đông. Nhiều người thường nhầm lẫn giữa bom chùm và bom bi, vốn là loại nhỏ hơn với bán kính sát thương hẹp, trong khi bom chùm có thể chứa chính những quả bom bi này để tối đa hóa sức hủy diệt.

Đầu đạn chùm M134 chứa những quả bom con được gắn trên tên lửa MGR-1 Honest John của quân đội Mỹ. (Ảnh: Chụp màn hình báo Dân trí).

Hệ lụy dai dẳng và rào cản từ các cường quốc quân sự

Sự nguy hiểm nhất của bom chùm nằm ở tính chất tấn công bừa bãi, không phân biệt mục tiêu quân sự và dân sự khi phát tán trên diện rộng. Đặc biệt, tỷ lệ bom con không phát nổ ngay do sai tư thế khi tiếp đất có thể lên tới 40% tùy điều kiện. Những quả bom chưa nổ này vô tình trở thành những bãi mìn tiềm tàng, đe dọa trực tiếp mạng sống của người dân địa phương ngay cả khi tiếng súng xung đột đã im ắng từ lâu.

Thống kê từ Báo cáo Giám sát Bom Chùm năm 2022 ghi nhận ít nhất 23.082 trường hợp thương vong trên toàn thế giới, với đại đa số nạn nhân là thường dân. Trước thực trạng này, Công ước về bom, đạn chùm (CCM) đã được thông qua vào năm 2008 tại Ireland nhằm cấm tuyệt đối việc sản xuất và sử dụng loại vũ khí này. Công ước quy định các quốc gia thành viên phải tiêu hủy kho dự trữ trong vòng 8 năm và thực hiện rà phá bom mìn trên lãnh thổ trong 10 năm.

Hiện nay đã có 124 quốc gia tham gia ký kết công ước, tuy nhiên hiệu quả thực thi vẫn gặp thách thức lớn khi các cường quốc quân sự hàng đầu vẫn chưa gia nhập. Các quốc gia như Mỹ, Nga, Trung Quốc hay Ukraine hiện vẫn đứng ngoài hiệp ước này, khiến việc kiểm soát hoàn toàn bom chùm gặp nhiều khó khăn. Dù một số nước đã ngừng sản xuất, việc chuyển giao và sử dụng loại vũ khí gây tranh cãi này vẫn tiếp diễn trong các điểm nóng xung đột hiện đại.

Theo: Báo Dân trí

Từ Khóa: