Chỉ vài giây rảnh tay cũng đủ khiến nhiều người lập tức mở điện thoại. Thói quen tưởng như vô hại này có thể làm gián đoạn khả năng tập trung sâu, dù khối lượng công việc không tăng.

Vì sao vài giây rảnh cũng khiến não khó nghỉ?

Minh, 29 tuổi, chuyên viên phân tích dữ liệu tại TP HCM, thường tranh thủ xem nhóm chat hoặc video ngắn mỗi khi máy tính xử lý dữ liệu. Khoảng chờ chỉ khoảng 7 giây nhưng anh vẫn cầm điện thoại. Đặt máy xuống, Minh thường không nhớ nội dung vừa xem, song phải mất khoảng 15 phút mới tập trung trở lại bảng tính. Thói quen ấy lặp lại khi chờ thang máy, máy pha cà phê, khiến số lỗi logic trong báo cáo tăng dần dù thời gian làm việc không đổi.

Câu chuyện của Minh không phải cá biệt. Việt Nam có hơn 79 triệu người dùng Internet, tương đương khoảng 79% dân số. Theo DataReportal, người trong độ tuổi lao động tại Việt Nam dành trung bình hơn 6 tiếng mỗi ngày trên không gian mạng.

Liên tục ngắt việc để kiểm tra điện thoại không phải hiện tượng mới, nhưng mức độ phổ biến khiến giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm. Khảo sát của Đại học California, Irvine (Mỹ) cho thấy nhân viên văn phòng trung bình bị phân tâm hoặc tự ngắt công việc khoảng 3 phút một lần, sau đó cần hơn 23 phút để trở lại trạng thái tập trung ban đầu.

Giáo sư Sophie Leroy, Đại học Washington, gọi cơ chế này là “cặn chú ý”. Khi chuyển từ công việc sang tin nhắn hoặc video, não không lập tức dừng xử lý nhiệm vụ trước đó. Một phần sự chú ý vẫn bị giữ lại, khiến hiệu suất công việc tiếp theo giảm xuống.

Trên mạng xã hội, hiện tượng này cũng thường được gọi là “sương mù trí não”, mô tả trạng thái khó tập trung sau khi liên tục tiếp nhận các nội dung ngắn.

Điều đáng nói là người có thói quen này thường nghĩ mình chỉ đang “tranh thủ thời gian chết”. Theo ông Vương Nguyễn Toàn Thiện, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, hành vi này vừa là phản xạ có điều kiện, vừa liên quan nhu cầu tìm kiếm kích thích của hệ thần kinh.

“Mỗi lần mở màn hình, chúng ta không biết trước mình sẽ nhận được tin nhắn, một hình ảnh thú vị hay thông tin gì. Sự bất định này kích hoạt não tiết ra dopamine. Thực chất con người không nghiện thiết bị, mà nghiện cảm giác mong chờ điều mới mẻ”, ông Thiện nói.

Theo ông, não bộ cần những khoảng nghỉ ngắn để sắp xếp lại thông tin. Trước đây, thời gian chờ đèn đỏ, xếp hàng hay chờ một món đồ hoàn thành có thể tạo ra khoảng đệm cho tâm trí. Khi smartphone lấp kín những khoảng trống này, não gần như liên tục tiếp nhận kích thích, lâu dần giảm sức bền khi xử lý nhiệm vụ phức tạp hoặc văn bản dài.

Thói quen nhìn màn hình trong lúc di chuyển còn có thể dẫn tới rủi ro thực tế. Hoàng, 25 tuổi, nhân viên kinh doanh tại Tây Ninh, từng suýt va chạm với xe tải vì mải bấm điện thoại khi dừng đèn đỏ, rồi giật mình tăng ga lúc luồng xe cắt ngang chưa kết thúc.

Có lẽ điều não bộ cần trong những khoảng trống không phải thêm một video hay tin nhắn, mà là vài phút yên tĩnh để phục hồi và tự sắp xếp thông tin.

Nguyễn Lan (tổng hợp)

Từ Khóa: